Vryage op pelgrimage

Diaspora

2009-11-20T23:57:00.007+01:00

'Ik lijk wel een Turk' schiet het door me heen, wanneer ik onze straat in fiets en met afkeer de rotzooi zie.

Mijn overbuurman heeft een mercedesbus en daaraan klust hij op de meest onmogelijke tijden. Hij is er wel eens mee naar Turkije geweest, maar hij gebruikt de wagen toch vooral voor zijn klusbedrijf. Sigarenrokend sleept hij gereedschap het huis in om er vervolgens weer ander spul achter in te laden. Hoewel hij al meer dan twintig jaar hier woont, is het Nederlands van mijn Buurman op zijn zachtst gezegd abominabel. En als we eens een praatje maken, begint hij binnen de kortste keren over zijn vaderland. Natuurlijk is het klimaat daar veel beter en de belastingen zijn er veel lager dan hier. De gezondheidszorg is er ook beter geregeld. Zelfs het cultuurbeleid is beter, dus als ik nog eens iets leuks wil beginnen, dan moet ik zeker naar Turkije. Zeker weten, echt waar. Natuurlijk wordt de rechtstaat er veel strikter gehandhaafd en er is veel minder discriminatie. De grond is veel vruchtbaarder, het eten is lekkerder en de straten worden er door de vuilnisdienst veel beter schoongemaakt. De laatste paar jaar is mijn buurman alleen niet meer naar zijn dorp en zijn familie terug geweest in de vakantie, omdat hij na een jaar hard werken eindelijk wel eens rustig achter in de tuin wil zitten.

Het land van mijn jeugd begint verdacht veel op de geboortestreek van mijn buurman te lijken.

Taboe

2009-10-28T00:31:00.009+01:00

Het idee dat er een feest in het archief gehouden wordt, wekt verontrustende fantasieën bij mij op.

Overdag zijn de archivarissen hier onkreukbare dienaren van de archiefwet. Selectiecriteria, bewaartermijnen en conserveringseisen zijn hun eredienst in de tempel van het geschreven erfgoed. Ieder stuk wordt met witte handschoenen gehanteerd en binnentredende bezoekers wordt met een doordringende blik gevraagd of ze geen pen, eten of telefoon bij zich hebben. Wie zich bij voorbeeld een grappig bedoelde opmerking over de economische waarde van al dat oud papier veroorlooft kan rekenen op de mededeling dat het zaalreglement personeel toestaat naar eigen goeddunken bezoekers de toegang kan ontzeggen. Inventarissen vol codes als 'A.1.3.b.2' spreken ontegenzeglijk de waarheid en de strikte orde van de tientallen kilometers archiefdozen mag nimmer in twijfel getrokken worden. Om dit systeem in stand te houden komen de archivarissen één keer per jaar op een maanloze nacht bijeen. Aan de hand van de lijst met toegangen wordt een archief gekozen waaruit door loting een inventarisnummer getrokken wordt. Het stuk wordt in een vuur van studiezaalpotloden geofferd en de as wordt uitgestrooid in de plantenbak bij de ingang.

Bij de uitgiftebalie staat een indoor-houtovenpizzakraam. De kaartentafel staat vol brownies, appeltaart en ander gebak en overal branden voor de gezelligheid stompkaarsen. Zelfs na mijn vijfde biertje heb ik nog niet het lef om een leeg flesje in een boekenkast te zetten.

Bevestiging

2009-10-19T23:29:00.004+02:00

'Het jongetje heeft een boekje geschreven.' Dat is ongeveer hoe ik er over denk. Mensen om mij heen zien dat anders. Het werkje van 112 bladzijden wordt door hen een 'boek' genoemd en daarbij vragen ze extra aandacht voor de vormgeving en de fotografie.

Een onverwacht uitvloeisel van mijn onderzoek is dat ik onlangs een hele dag met een cameraploeg en een regisseur van een lokale omroep op stap ben geweest. We hebben kerken bezocht, in een archief gefilmd en mensen geïnterviewd. Bij dit alles was ik de gids die aan toekomstige toeschouwers moest uitleggen waar we waren en wat er gebeurd was. Na een wat stroef begin, ontdekte ik mezelf op de mooie lokaties en in het stralende herfstweer steeds meer als schrijver, expert en zelfs als authoriteit. Takes over doen werd leuk en kernachtige quotes een uitdaging. Staand in het open veld, bij een eeuwenoude sloot drongen zich zelfs heel even beelden op van een gevierd auteur met een eigen televisieserie. Eén van de geïnterviewden vroeg me of mijn boek ook dik was en zowaar hoorde ik mezelf op gearriveerde toon zeggen dat kwaliteit meer zegt dan kwantiteit. De euforie heeft nadien nog enkele dagen nagegloeid, maar is inmiddels volledig verdwenen.

Het laatste sprankje werd vandaag gedoofd door de conducteur die me vroeg of ik ook een studentenkaart had. Ter verduidelijking merkte hij op dat ik heel goed een eeuwige student had kunnen zijn.

Intermezzo

2009-10-07T23:46:00.003+02:00

'Hé Koos, lekker ding. Hoe gaat ie?'

'Ja lekker, lekker.. z'n gangetje hè. Ik mag niet klagen, zeg ik maar. Alleen nog steeds weinig slaap hè, maar ja, dat went nou ook wel. We hebben van de dokter van die pilletjes gekregen weet je niet, voor als het maar blijft malen. En m'n vrouw heb d'r nou twee gebruikt en ik eentje, want ja, daar zijn ze toch voor? Gister had ik dat meisje weer aan de telefoon van die steen weet je niet, en die begreep er zelf ook niks van dat het nou op het laatst toch nog verkeerd was gegaan met die kleur. Want we wilden die roze, maar het was meer geel geworden. En, ze begreep best dat ik daar niet voor ging betalen. En vorige week hebben we de laatste dozen met spullen opgehaald, want die huisbaas wilde de kamer nu toch wel weer verhuren. Ja zeg nou zelf, die man heb toch ook gelijk. Je kan de tijd toch ook niet zomaar stopzetten. Al zeg ik je eerlijk -en je heb d'r verder niks aan-: ik zou m'n leven geven als ik het hare er weer voor terug kreeg. Maar dat is natuurlijk allemaal onzin en die man van de ambulance die toen bij haar is geweest zei ook: al had hij er bijgestaan toen het gebeurde, dan had hij nog niks voor d'r kunnen doen. Zo'n klap overleeft gewoon niemand. Dus daar moeten we het maar mee doen. Nou goed, ik ga zo 's effe taart halen bij die jongens van de expeditie. Moet ik voor jou ook een stukkie mee nemen?

Nadagen

2009-09-17T22:59:00.009+02:00

Het is weer donderdagmiddag en het is gezellig druk op het terras. De Kleine Reisgenoot drinkt chocomel en knabbelt van zijn zoutjes. Ik drink het bier van de maand en zie dat de bomen verkleuren.

Vorig jaar nam ik me enkele malen voor een stukje te schrijven over dit seizoen. 'Dagen van koper' zou ik het noemen; 'Herfstbronst' of 'Geladen dagen'. Rond deze tijd stralen armoedige neoklassieke gevels in de vroege ochtendzon altijd als Toscaanse palazzo's. Overdag wil de frisheid net niet meer uit de schaduwen wijken en 's avonds is er soms nevel. Het zijn de kleuren, de lichtval en de tinteling in de lucht. Het is de onzekerheid of er morgen misschien niet nóg weer zo'n laatste dag komt. Er heerst een gevoel van urgentie en ik voel een hunkerend diep verlangen. De afgelopen tijd heb ik aantekeningen gemaakt over een lief meisje in de trein naar Brussel en over hoe ik nu zeker weet dat ik een tegenvoeter in Afrika heb. Ook heb ik me laten inspireren door de meest westelijke kroeg van Europa. Verder waren er vreemde telefoongesprekken, schrijnende burenruzies en mooie archiefvondsten. Twee vriendinnen roddelen over een collega en twee collega's klagen over een klant. Aan het derde tafeltje wordt de lokale politiek verklaard en achter mij zit een verliefd stelletje. Samen met de Kleine Man krabbel ik bierviltjes vol rondjes, krassen en krullen.

Dit mag de laatste mooie dag van het jaar zijn. Het was fijn, bedankt, tot ziens.

Jongensdromen

2009-07-29T11:51:00.005+02:00

Sinds ik een kantoorbaan heb, is mijn leven drastisch veranderd. Kleine weetjes over het straatleven in de buurt en algemene ontwikkelingen in de stad ontgaan mij steeds vaker. De krant wordt lang niet altijd meer gelezen, televisiekijken doe ik nog maar weinig en boeken blijven onaangeroerd.

Ik herinner me de grote invloed van de dingen die we als kinderen lazen en zagen. De terugkeer op aarde van de eerste bemande space shuttle werd de volgende dag uitvoerig nabesproken op het schoolplein en met lego heb ik het toestel nagebouwd. Van de moord op de IKON-journalisten in El-Salvador heb ik na eindeloos lezen van een gortdroog achtergrondartikel een zo accuraat mogelijke tekening gemaakt. Ook wanneer er een spannende aflevering van een populaire serie op televisie was geweest, werd de verbeelding sterk gestimuleerd. Eindeloos raceten we op onze fietsjes over tuinpaadjes en door plantsoentjes om aan denkbeeldige boeven te ontsnappen. Of we verbeeldden ons dat we op zoek waren naar de schat, terwijl we over de rommel in de berging heen kropen. Eens, toen ik weer iets spannends op televisie had gezien, heb ik geprobeerd om niet toe te geven aan de sterke drang tot reënactment. Ik stond wat tegen een bal te trappen, maar binnen de kortste keren veranderde de voetbal in een kanonskogel die ontweken moest worden.

Een zelfde ervaring heb ik deze morgen. Voor vandaag staan alleen saaie en monotone werkzaamheden op het programma. Maar het bericht dat gister een ongekend eloquent, belezen en inspirerend persoon overleden is, maakt dat ik mijn werk voortvarend en met groot enthousiasme ter hand neem.

Another part of me

2009-06-27T00:10:00.006+02:00

Dag in dag uit loop ik routineus archiefinventarissen na, op zoek naar bruikbare informatie. Bij zulk monotoon werk vergeet je gemakkelijk dat archieven gevormd worden door mensen van vlees en bloed; met dromen angsten en verwachtingen.

In het kamertje naast de lift op de eerste verdieping zijn ze iedere ochtend al vroeg aan het werk. Twee mannen zitten in het kleine hokje tegenover elkaar, terwijl met de rug naar de deur nog net voldoende ruimte is voor een flexplek. Ook daar zit vaak iemand de hele dag naar een computerscherm te kijken. In de vensterbank liggen ordners en in de kast en op de grond staan archiefdozen van zuurvrij karton. Voor zover ik er iets van begrijp bevatten de mappen informatie over de archiefstukken in de dozen. Nieuw verworven materiaal wordt hier ingevoerd en genummerd, voordat het goed gedocumenteerd verdwijnt in de schemering van het depot. Lunchen doen de mannen achter hun bureau en voor zover ik na kan gaan spreken ze zelden met elkaar. Mappen, dozen en nummers wanneer ik 's ochtends aankom. Dozen, nummers en mappen bij de koffie en de lunch. En nummer, mappen en dozen wanneer ik tussendoor naar het toilet ga.

Verrassend was dan ook de muziek die vanmiddag rond vijf uur onverwacht luid door de gang klonk. Een poppy deuntje met onmiskenbare Motown-invloeden schalde uit laptopspeakertjes, terwijl voorzichtig werd meegezongen. De ikoon van plastische chirurgie, ritmische spasmen en kinderlijk escapisme wist de mens in een archivaris op te wekken.

Dwaalspoor

2009-06-16T13:39:00.009+02:00

De eentonigheid van mijn kantoorbaan Dendert onverminderd voort. Afleiding vind ik enkel wanneer ik bij toeval de verkeerde site aanklik:

'Drohel (Readel) is een dorp in de gemeente Warsteland. Het ligt ten noordoosten van het Dikkemeer en telt ongeveer 230 inwoners (2004). De naam stamt van de bodem die hier iets roder is dan elders in het gebied; "hel" zou verwijzen naar "hoogte", of juist naar "hol", laagte. Een andere verklaring hangt samen met een legende over het ontstaan van het Dikkemeer: hier zou ooit een bos hebben gestaan dat is afgebrand. De vuurgloed van het brandende veen (en bos) zou de naam "rode hel" verklaren. Tijdens de Tweede Wereldoorlog was in Drohel een doorgangskamp voor Joden gevestigd, voor de oorlog werden in het kamp werklozen gehuisvest die met de ontginning van het veen belast waren. Na de oorlog werd het kamp gebruikt voor de huisvesting van KNIL-militairen (Molukkers). De lokale bevolking noemde het kamp "Ambonezen-kamp". Na de oorlog werd vlak bij het kamp een voetbalvereniging opgericht en veel bewoners van het "Ambonezen-kamp" werden lid. De naam van de voetbalvereniging verwijst nog altijd naar de veenontginning: Zomp tot Zode (ZtZ). In vroegere tijden heeft Drohel een kerk met kerkhof gehad, maar deze is in het Dikkemeer verdwenen. Men kan de grafstenen nog wel op de bodem van het meer voelen. Tegenwoordig zijn in Drohel meerdere campings, er is een tuincentrum en er is een strandje aan het Dikkemeer.'

Teake Snor met een van zijn "Meunsters".

Zinloos geweld

2009-06-02T23:09:00.006+02:00

De verwilderde haan zorgde voor knap wat overlast in de buurt. Omgewoelde tuintjes, onrustige kippen en brutale herrie bij het krieken van de dag. Dorpeling had al een poging gedaan om het slapende dier onder dekking van het duister aan een stok te spietsen, maar de rustige ademhaling van het pluimvee had hem belemmerd. Nu waren we met zijn tweeën.

We maakten van een omgekeerd konijnenhok een val en wisten het beest daar met een omtrekkende beweging in te drijven. En ruk aan het touwtje deed de rest: de hevig fladderende haan was in onze macht. Herinneringen kwamen boven aan de tien geslachte kippen die ik ooit heb helpen schoonmaken en ook de gehavende duif die ik uit zijn lijden verloste kwam bij me terug. Het idee dat we nu zouden kunnen slachten voor eigen gebruik drong zich met bloeddorst aan mij op. De haan was al oud en niet meer geschikt om te braden. Hij zou tot soep verwerkt moeten worden. Met graan en wat water lieten we hem kalmeren terwijl we de opties overwogen: kop eraf met een bijl of nek omdraaien met blote handen. Al snel gingen sterke en gruwelijke verhalen over tafel en om voor de daad in de stemming te komen, dronken we bier. Uiteindelijk werd het de kofferbak en vrijheid langs de zeedijk. Verdwaasd bleef het stomme beest op de parkeerplaats staan, terwijl we opgelucht huiswaarts keerden.

's Avonds tijdens het eten zagen we de oude buurman met een zakje graan heen en weer fietsen. De laatste tijd is hij wat in de war en vorige week is zijn broer overleden. De spaghetti bolognese smaakte plots naar kip.

Aanpassingsvermogen

2009-05-20T23:14:00.008+02:00

Een voltijds kantoorbaan is best een hele omschakeling als je al sinds jaar en dag gewend bent helemaal je eigen gang te gaan. Twee en een halve maand ben ik nu bezig en ik ga vooruit.

Koffie halen en koffie drinken; met collega's praten over van alles behalve de essentie. Dat soort dingen. De bekroning op mijn integratieproces leek eind vorige week de verhuizing van mijn werkplek te zijn. Ik ging moeiteloos op in de procedure. Er werden stickers op mijn pc geplakt en m'n schamele kantoorbezittingen deed ik in een groot blauw plastic krat. Vooraf ging ik mijn nieuwe kamer inspecteren en nadien sprak ik teleurgesteld over het uitzicht dat er niet beter op werd. De feitelijke verhuizing was tijdens mijn vrije dag, zodat ik maandagmorgen direct weer aan de gang kon alsof er niets veranderd was. Maar op dat moment moest ik constateren dat de vermeende bekroning eerder het begin van het échte kantoorleven inhield: Op mijn nieuwe kamer begroeten mensen elkaar met een jolig bedoeld 'Goeiemochel'. En werknemers zijn als kinderen zo vrolijk dat ze voor de grap door een glazen wand kunnen meelezen op het computerscherm van de secretaresse. De moed zonk mij bij binnenkomst in de schoenen.

Vanochtend moest ik voor een vergadering en een speciale research-opdracht buiten de stad zijn. Zodoende meldde ik me pas om half drie op kantoor en tot grote hylariteit van mijn nieuwe collega's deed ik dat met de opmerking: 'Sorry, ik heb me verslapen'. Ik ben een snelle leerling.

Moederdom

2009-05-17T22:28:00.005+02:00

Twee jaar geleden lag mijn lief rond deze tijd nog zwaar in de lappenmand. Kinderen baren is niet gezond weet ik sindsdien. In die zelfde tijd maakte ik voor het eerst kennis met Bianca. Bianca woont aan het begin van de straat en de breedte van haar heupen is ongeveer gelijk aan een derde van haar lengte. Ook haar schouders, buik en borsten zijn enorm:

Bijna brullend feliciteerde ze me terwijl ik eigenlijk haast had om nog snel even voor sluitingstijd iets belangrijks te kopen. Terwijl ik de gelukswensen routineus in ontvangst nam, stelde ik me in op het geven van wéér de zelfde antwoorden op de standaard vragen. Maar het liep anders. Bianca begon over haar eigen recente ervaringen met zwangerschap en bevallingen. Trots en bijna uitdagend vertelde ze hoe ze net haar zevende had gekregen. Pas híerdoor wist is wie ze was. Ali had me namelijk verteld over zijn pasgeboren broertje en daarbij had hij ook verteld hoe vol het huis nu was. Om toch iets gemeenschappelijks uit te kunnen drukken noemde ik Ali's naam maar. Ook Jusien kwam ter sprake, evenals de oudste zoon Baris die ik wel eens gedag zei. In één adem voegde Bianca de namen van de vier anderen hier aan toe, om als klap op de vuurpijl te besluiten: 'En nu ga ik voor nummer acht!'

Dat was dus twee jaar gelden. Sinds gister hangen er weer balonnen bij Bianca's voordeur. Nummer negen is een jongetje.

Weg van de snelweg

2009-05-05T23:51:00.005+02:00

Samen met mijn lief maak ik een wandeltocht van enkele dagen. We volgen de voetsporen van de heilige Ludger, die in 804 tot eerste bisschop van het bisdom Münster werd benoemd. Maar ergens wringt de schoen.

Even voorbij de plek waar de N348 bij Zutphen op hoge betonnen pilaren over de IJssel dendert, is Ludger rond 794 de Achterhoek ingetrokken. Hij deed dit om de tot dan toe heidense Saksen het evangelie te brengen en een onlangs opgericht monument herinnert aan deze gebeurtenis. Dat de rivier in de loop der tijd zijn stroom ettelijke malen heeft verlegd en dat deze exacte plek zoveel eeuwen geleden waarschijnlijk niet eens bestond, doet daar niets aan af. Langs pitoresque weggetjes en rommelige boerenerven voert het pad ons mee naar de plekken die de missionaris heeft bezocht. Zo is er een contract bewaard gebleven waaruit blijkt dat Ludger een stuk grond verpachtte aan de eigenaar van een boerderij met de naam Widapa. Nu staat op die plaats een ongeïnspireerde bakstenen herinneringszuil. Ook bezoeken we de kerk die de Godsman eeuwen geleden in deze buurt stichtte. Het gebouwtje van hout en leem is door de vele verbouwingen en uitbreidingen inmiddels onherkenbaar groot en modern geworden en de preken die er tegenwoordig gehouden worden zouden de missionaris vast onbegrijpelijk voorkomen. Onze weg voert verder langs eenzame zandpaden die al evenmin een historische sensatie op kunnen wekken. Ik zie te veel sporen van wandelschoenen en fietsbanden.

Pas op de laatste dag van onze tocht lopen we kilometers rechtdoor, evenwijdig aan een serie bulten die 1200 jaar geleden de snelste en enige weg door het omringende moerasgebied vormden. Dáár heeft Ludger gelopen, terwijl hij recht op zijn doel af ging. En zou hij anno-nu de reis nog eens over moeten doen, dan koos hij vast en zeker voor het beste equivalent: de snelweg.

Herziening

2009-04-17T12:54:00.005+02:00

Op zijn veertiende ging de heer Severins bij de PTT werken. Later trouwde hij met zijn hospita die korte tijd daarna aan kanker overleed. Vervolgens trouwde hij met zijn schoonzus, die ook overleed. Toen werd zijn teen geamputeerd en daarna zijn been. Nu had hij last van fantoompijn. Ogenschijnlijk onverschillig onderging de heer Severins het leven. Ik ben voortijdig gestopt met het schrijven van zijn levensschets.

Voor een groot inventarisatie-project verdiep ik me momenteel in gemeentearchieven die betrekking hebben op de Tweede Wereldoorlog. Iedere dag ben ik op zoek naar ook maar de kleinste verwijzing naar deze periode uit onze geschiedenis. Hoofdstukken als 'openbare orde', 'militaire aangelegenheden' en 'luchtverdediging' bevatten vaak veel bruikbaar materiaal. Ook de notulen van gemeenteraden en colleges van B&W zijn van belang; evenals de bevolkingsregistratie. En dan zijn er nog de gebruikelijke vorderingen van fietsen en radio's, de distributie van voedsel en de rapporten van oorlogsschade. Soms kom ik ook iets tegen over niet-Joodverklaringen of arrestanten die vermoedelijk naar Duitsland zijn afgevoerd. Voor de rest bevatten de inventarissen over de periode '40-'45 alleen maar onbruikbaar materiaal. De aanleg van nieuwe riolering en electriciteitskabels, verbreding van straten, gemeentelijke belastingen, bouwvergunningen, toezicht op het onderwijs, aankoop, verkoop en ruiling van grond en bijvoorbeeld ontheffingen van de hinderwet. Het dagelijks leven in al zijn saaie voorspelbaarheid trek in eindeloze reeksen inventarisnummers, zakelijk en informatief beschreven aan mij voorbij.

En steeds weer moet ik aan de heer Severins denken. Toen ik hem vroeg naar zijn mooiste herinnering, antwoordde hij 'De oorlog. We hadden toen altijd genoeg eten, omdat de Duitsers niet goed controleerden of mijn vader wel alle kruidenierswaren leverde die op de bestelbon stonden. En je kon de hele dag op straat voetballen zonder dat iemand er wat van zei, omdat er geen fietsen en auto's waren.'

Steengoed

2009-04-08T16:51:00.006+02:00

We gaan vandaag naar een overdekt winkelcentrum, omdat we de Kleine Reisgenoot daar wat gemakkelijker vrij rond kunnen laten lopen. Eenmaal door de draaideur, gaat hij direct zijn eigen gang.

Een meisje met een representatief uiterlijk, een naambordje en enkele informatiefolders in haar hand benadert me met de vraag of ik ook kinderen heb, want ze mag mij vandaag een bijzonder aanbod doen. Voor een heel bescheiden bedrag kan ik iedere veertien dagen een boekje thuisgestuurd krijgen met leuke verhalen van populaire tekenfilmfiguren; iedere twee maanden krijgen we dan nog een gratis dvd en verder krijgen we ook nog eens een hele aantrekkelijke standaard-korting op allerlij speelgoed. Tijdens dit verkoopverhaal herinner ik me hoe kinderen bij mij op de basisschool ook zulke boekjes hadden en hoe ik bij hun thuis in een hoekje ging zitten lezen en het spelen dan verder liet voor wat het was. Ik dompelde mij dan onder in wonderlijke verhalen met prachtige kleurrijke tekeningen erbij. Vooral het verhaal over een pinguin die in een badkuip naar de tropen vaart is me bijgebleven. En een zelfde ervaring gun ik de kleine man die nu bij een plantenbak aan het scharrelen is.

Ik sta op het punt om mij tot een langdurige overeenkomst te verplichten, wanneer zoonlief aan mijn broekspijp begint te trekken. Hij heeft tussen de planten een steentje gevonden dat ogenschijnlijk alle rijkdommen op aarde overstijgt. Terwijl ik me voorover buig om de schat te bewonderen maak ik nog snel even een verontschuldigend gebaar naar het meisje.

Overdracht

2009-03-25T22:43:00.009+01:00

We zijn vanavond voor het eten uitgenodigd bij de buren. Aansluitend breng ik de Kleine Reisgenoot naar bed, terwijl mijn lief een half uurtje gaat hardlopen. Met de fiets in de hand sta ik haar even later op te wachten, als ze de straat weer in komt. Ik ben al een kwartier te laat voor een afspraak in de kroeg.

De afgelopen weken vlieg ik van hot naar her, zonder het gevoel te hebben werkelijk ergens iets te beleven. Als ik 's ochtends de krant meeneem in de trein, blijk ik te moe om hem te lezen. En als ik eens besluit alvast wat te werken op mijn laptop, heb ik niet de juiste versie van het vereiste document bij me. Op de fiets van station naar werk kom ik langs winkeltjes met mooie etalages. Maar de zaakjes zijn op dat moment nog gesloten en ik heb trouwens ook geen tijd. Een groot deel van mijn pauze gaat op aan lopen door eindeloze gangen, omdat ik niet geauthoriseerd ben om rechtstreeks naar de uitgang te gaan. Mijn collega's lunchen met een gratis krant en een broodtrommeltje aan hun bureau en de koffie uit de automaat is lauw. Omdat ik op mijn terugweg naar huis steeds de snelste weg kies, blijven allemaal leuke steegjes en pleintjes onverkend. Nog maar zelden heb ik bij thuiskomst iets interessants te melden.

Ook even later aan de bar blijk ik geen verhaal paraat te hebben en na mijn tweede biertje beklaag ik mij hierover. Maar mijn gesprekspartner ziet het probleem niet zo: 'Ach weet je, daardoor heb ík nu een verhaal over een vriend die eindelijk beleeft wat ieder normaal mens al rond zijn twintigste doormaakt.'

Opkomst

2009-03-12T22:35:00.006+01:00

Het perron aan de overkant is leeg. Over de volle lengte staan slechts vier mensen; een man, twee vrouwen en een student ver uitelkaar te wachten op hun trein. Het is 07.36 u. en onze conducteur fluit.

Omdat ik genoeg had van dagen zonder aanspraak en eindeloze projecten in stille bibliotheken, ben ik de komende maanden aan het forenzen. Vier dagen in de week reis ik nu op en neer mee in een niet aflatende stroom van mensen. Geen van mijn reisgenoten ken ik en dat zal ook zo blijven. Iedereen leest zijn eigen krant, eet eigen brood en luitsert naar eigen muziek. Op de stations drommen we samen voor deuren en trappen terwijl het ons lukt elkaar niet te raken. In overvolle trams vermijden we oogcontact alsof we mikado spelen. Via de mobiele telefoon bellen we naar huis en werk en bespreken we persoonlijke kwesties en gewichtige zaken en doen we of niemand ons hoort. In eenzaamheid maken we een massa om in op te gaan.

Als we het station uitrijden, zie ik hoe de zon vanochtend in het verlengde van het spoor opkomt. De vier wachtenden blijken op één lijn te staan en vormen samen heel even een enorme slagschaduw van zo'n 60 meter.

Offer

2009-03-05T13:03:00.004+01:00

De eerste keer dat ik een kerstpakket kreeg, was dat voor mij een enorme ervaring. Op zaterdag werkte ik als vakkenvullertje in de plaatselijke supermarkt waar we onder onze stofjas een overhemd en een stropdas moesten dragen. In de week voor kerst moest het overhemd wit zijn en kregen we een vlinderstrik.

In de jaren na dat eerste kerstpakket, volgden er meer. Ik herinner me zelfs een jaar dat er maarliefst dríe dozen tegelijkertijd in onze woonkamer stonden. Eerst las ik de welgemeende kerst- en nieuwjaarswensen van onbekende directeuren en daarna volgden de koekjes en snoepjes die meteen werden aangebroken. De hartige snacks werden voor 's avonds bewaard en de rest van het eten werd samen met de wijn gereserveerd voor de week die voor ons lag. Het vulmateriaal slingerde nog tijden rond en de pasteibakjes hebben tot ver voorbij hun houdbaarheidsdatum in de kast gestaan. Nog altijd denk ik met heimwee aan deze ervaring terug, wanneer ik in de tweede en derde week van december mensen met rood-groene en met sterretjes versierde dozen huiswaarts zie keren. En als het dan ook nog druilerig weer is, dan voel ik me als vrije jongen eigenlijk wel een beetje buitengesloten. Afgelopen jaar duurde dit gevoel voort tot halverwege januari.

Daarom heb ik onlangs een stuk van mijn vrijheid opgegeven en ben ik voor de duur van een project bij een bedrijf in loondienst getreden. Zes uur opstaan en 's avonds na zevenen weer thuis. Vier dagen in de week. Kantoorhumor, databases, vastlopende computers en automaatkoffie. Ik doe het voor een kerstpakket.

Nieuwe hond

2009-02-23T13:40:00.005+01:00

Sind kort heeft Ome Cor een nieuwe hond. Het zwarte beestje is een pup van vijf maanden en de buurtkinderen zijn erg geïnteresseerd. 'Ja, dit is Kelly want ik wilde eigenlijk een mannetje en toen heb ik toch een vrouwtje gekregen. Dus toen heb ik haar maar Kelly genoemd.

Nee, die andere hond heb ik niet meer. Die was al 12 jaar en dat is bijna 86 jaar. Hij kon zijn pootje niet eens meer goed optillen als tie wilde plassen en lopen kon die eigenlijk ook al geeneens meer goed. Nou daar zou jij toch ook niks aan vinden, als je niet meer lekker kon voetballen? Ja toch? Dus die heb ik toen weg laten gaan. Toen is tie gaan slapen en toen is hij dood gegaan. Ja, ik ben toen met hem naar de dierenarts gegaan en die heeft hem twee prikkies gegeven. Twee injecties, zoals wij die ook wel eens krijgen van de dokter. En van de eerste is tie toen gaan slapen; eigenlijk gewoon een narcose zoals wanneer je naar het ziekenhuis moet. En door het tweede prikki is tie toen niet meer wakker geworden. En nou is tie dood en heb ik hem laten cremeren; net als bij mensen. De een laat zich begraven en de ander wordt gecremeerd. Maar deze is nog jong, dus die zal nog wel even een tijdje bij me blijven.

Nee Kelly, niet doen! Wat zég ik nou! Ja ze is nog heel jong en ze stopt alles nog in haar bek om te kijken wat het is. Ja een beetje zand is natuurlijk niet erg, want dat komt er van achteren wel weer uit. Maar toen jij nog klein was mocht jij van je moeder ook niet zomaar de hele zandbak leegeten.'

Verstorend

2009-02-18T02:36:00.005+01:00

In de buurt van mijn vaste plekje in de bibliotheek bevinden zich de werkkamers van het personeel. Bijna dagelijks zie ik Jan, Beachboy, Meisje, De Nieuwe, Verstoft en Dragonder heen en weer lopen. Ik stel mij voor wie ze zijn en wat ze doen. Vooral drs. Eveline Schiebeek weet in de regel mijn aandacht te trekken.

Recht tegenover mijn tafel, staat haar naam op het bordje bij de deur. Ze heeft haar kamer zakelijk ingericht en ze onderhoudt een hartelijk contact met de andere vrouwelijke collega's van haar leeftijd. Tegenover mannelijke collega's is ze een onschuldig giebelend meisje en de dames op leeftijd benadert ze alsof ze hun dochter is. Ze draagt kleding die nauwelijks opvalt, maar wel goed past. Verder telefoneert ze veel en ik hoor haar regelmatig stukken tekst typen. Misschien heeft ze wel een hele leuke baan. Soms vraag ik me af wat ze denkt als ze mij 's ochtends weer op mijn plek ziet zitten. Zou ze zich ooit afvragen waar ik mee bezig ben? Voor de zekerheid zorg ik er voor dat er regelmatig afwisseling is in de boeken en de papieren waar ik aan werk, zodat ze niet te gemakkelijk zal denken dat ik maar steeds aan het zelfde project werk. Eigenlijk zou ik haar gewoon eens moeten groeten en dan zou ik ook terloops haar voornaam kunnen noemen. Misschien heeft ze dan ook wel zin in een kopje koffie. En dan zal blijken dat we ook professioneel een heleboel voor elkaar kunnen betekenen.

Door de stille ruimte klinkt plots luid Evelines heldere stem. Achter de gesloten deur bijt ze haar gesprekspartner toe: 'Nee jij luistert naar mij! Dat soort gekonkel achter mijn rug om pik ik niet! Had je soms gedacht dat ik dat niet door zou hebben? Nou dan kun je maar beter direct je bureau leeghalen, want dan regel ik vanmiddag nog een exitgesprek voor je!'

Schaarste

2009-02-06T22:30:00.003+01:00

Wanneer ik het café binnen kom, vang ik bij de deur al een flard op van een gesprek over het verschil tussen Pet Sounds en Sgt. Pepper; bekeken vanuit een historisch perspectief. De toon is gezet.

Waardevolle avonden aan de bar heb ik hier doorgebracht met de Schrijfgenoot. Na een tweede of derde biertje namen we dan een viltje en op de lege achterkant schreven we dan elk een kort verhaal waarin een actueel thema en bier vervlochten werden. Nu ben ik hier alleen. Bij de deur zitten zoals gezegd de twee muziekliefhebbers en de bar wordt op dit uur van de dag bevolkt door de vaste vroege klanten. Vanaf de bank bij de muur zie ik dat er weer Westfleteren te krijgen is. De leveransier schijnt een nieuw contact binnen de kloostermuren te hebben, waardoor dit schaarse abdijbier eindelijk weer voor €11,- per flesje gedronken kan worden. Levendig herinner ik me de avond waarop de Schrijfgenoot en ik 'de acht' geprobeerd hebben. De dop hebben we toen per ongeluk onder de bank laten vallen en als het goed is ligt hij daar nog steeds. Een kroonkurk is geen erwt en ik ben geen prinses, maar het gevoel is er wel.

Rwanda leek nog nooit zó ver weg.

Zingend ijs

2009-01-01T18:16:00.005+01:00

Na de eerste paar streken op de bevroren vijver trekt al een zware pijn langs mijn voetholte. Met wankele enkels, stijve benen en onbeholpen zwaaiende armen glijd ik voort. Langzaam gaat het beter, terwijl ook herinneringen van lang geleden terug komen.

Ik schaats weer op een koude, grauwe dag met een klasgenootje over smalle slootjes door sneeuwwitte vlakten. Af en toe moeten we bij een dam tegen de wal opklimmen om aan de andere kant weer verder te kunnen. Wanneer bij het klunen iets mis gaat, krijg ik een schaatspunt onder mijn rechter oog. Door de koude stopt het bloeden gelukkig snel en met een dunne rode streep langs mijn wang vervolg ik de tocht terwijl in de schemering sneeuwvlokken neerdalen. Een andere keer loop ik lichte bevriezingsverschijnselen aan mijn kuiten op, omdat ik met natte broekspijpen door blijf rijden. Huilend van koude en pijn heb ik eenzaam op een meer gestaan, niet wetend wat erger was: de weg terug of het stuk dat nog voor me lag. IJs vol scheuren, ribbels van de wind of opgevroren sneeuw; striemende kou en invallend duister. En altijd dat eindeloze gevoel van vrijheid.

Wanneer de Kleine Reisgenoot niet in zijn buggy voortgeduwd wil worden door mijn lief, voel ik me inmiddels sterk genoeg om hem twee rondjes op de arm te dragen. Dicht tegen mij aangedrukt neem ik hem mee in het ritme van mijn slag en ik verbeeld me dat ook hij in het krassen van mijn ijzers de gure lokroep van het ijs hoort.

Traditiegetrouw

2008-11-23T21:59:00.005+01:00

Voor een onderzoeksopdracht heeft Pelgrim een week in de provincie gezeten. Een gemeentearchief aan het eind van een lokaal spoorlijntje, meters dossiermappen, eeuwenoude perceelgrenzen en bestuursstructuren, veel traditie en een keur aan anekdotes trof hij er aan. Nu is hij terug en deelt hij zijn ervaringen met huisgenoot Vrijer.

'Het is alsof je een tijdreis maakt wanneer je door dat archief gaat. De stamlijst wordt al vijf eeuwen bijgehouden en al even lang zijn alle gebruikers van het land bekend. En dan heb je daarnaast nog alle kleine aantekeningen die door verschillende administrateurs in de kantlijn bij de rekeningen gekrabbeld zijn. Pareltjes gewoon! Stel je voor, halverwege de achtiende eeuw heeft een verre neef van de wijnkopers-tak zijn tante uit het domineesgeslacht de administratie uit handen gepraat door zich voor te doen als belastingadministrateur. En drie jaar later treden beide families plots weer eensgezind op, wanneer er een taxatie van een boerderij uitgevoerd moet worden. En die boerderij is vandaag de dag nog altijd een onderdeel van het areaal en daar heb ik dus met de kerkvoogdij en de provisoren de jaarlijkse inspectie meegemaakt. Beetje praten met de pachter, traditionele borrel in de stal en dan in een dorp verderop het jaarlijkse memoriemaal ter nagedachtenis aan de stamvader heer Berent. En daarbij komt de burgemeester speciaal de ossehaas aansnijden met een mes uit 1618. Maar als je die mensen dan zou vragen waar dat gebruik op gebaseerd is en waar dat mes nou vandaan komt; sinds wanneer de kerkvoogdij bestuurlijke verantwoordelijkheid draagt of waarom de verwanten tegenwoordig geen stemrecht meer hebben, dan weet men dat niet. En daar begrijp ik dus níets van! Hoe kun je het nou hebben over de traditie en de historische relevantie van een stichting als je je eigen verleden niet eens kent!'

Doorpratend over dit gebrek aan kennis neemt de opwinding bij Pelgrim toe, maar Vrijer plaatst alles met een simpele opmerking weer in het juiste perspectief: 'Waarom zou je je geschiedenis moeten kennen, als je het zelf bènt?'

Intocht

2008-11-20T12:58:00.007+01:00

Mijn vader nam ons vroeger altijd mee naar de aankomst van Sinterklaas. Dat was iets om naar uit te kijken, ook al wist je dat het tegen zou vallen. Het was vreselijk koud, door de vele mensen zag je bijna niks, alle meegevoerde pakjes bleven ongeopend en de meeste pepernoten gingen aan je neus voorbij. Dit jaar hebben we de Goedheiligman voor het eerst me de kleine reisgenoot verwelkomd.

Als we aankomen is het feest in de haven al in volle gang. Veel kinderen zijn verkleed als Zwarte Piet en hier en daar loopt een enkel Sinterklaasje rond. Grote Zwarte Pieten delen pepernoten uit; vanaf het podium klinken klassieke liedjes met een moderne beat; vaders hebben hun kroost op de schouders en het wachten is op de stoomboot die nu ieder moment kan binnenvaren. In het feestgedruis zet ook ik mijn kleine telg op de nek en na een paar minuten betrap ik me er zelfs al op wat mee te wiegen met de muziek. Dan is het voor de kleine man wel weer genoeg. Luid 'guh!' roepend gebaart hij dat hij naar beneden wil en zodra hij met zijn voetjes op de grond staat, voert hij me aan de hand mee door de mensenmassa. Pas zo'n vijftien meter verderop houdt hij stil, terwijl hij verheerlijkt naar boven kijkt. Daar zweeft een enorme wolk van foly-balonnen. Sinterklazen, dolfijnen, schimmels, harten en Zwarte Pieten aan touwtjes in de hand van een Oosteuropese vrouw die bij ieder zuchtje wind bijna weggeblazen wordt. Ik weet wat mij te doen staat.

Een moeder naast mij vraagt wat zo'n ballon kost: 'vier tot acht euro' luidt het antwoord. Geschrokken pak ik mijn zoon op en ik ga er van door. Tradities zijn er per slot van rekening om in ere te houden.

Vaderschap

2008-10-31T23:14:00.004+01:00

Afgelopen dagen moest er plotseling hard en veel gewerkt worden. De Kleine reisgenoot zat vooral in de box of bij de oppasmoeder. Vanavond na het werk liep ik nog even een café binnen voor een biertje en om mijn aantekeningen wat te ordenen. Ik kwam aan een ronde tafel te met twee mannen op leeftijd te zitten.

'Ik heb rechten gestudeerd, maar alleen maar omdat dat van mijn ouders moest. Ik heb er daarom verder ook nooit wat mee gedaan. Het ergste vind ik wel dat mijn vader mij waarschuwde dat ik het niet moest wagen om ooit iets met kunst te beginnen, terwijl dat toen juist heel belangrijk voor mij was. Daarover voel ik nog altijd een enorme woede. Maar mijn vader was bokser, dus daar ging je niet mee in discussie. Ja, hij kon wel slaan hoor. De klappen die ik heb opgevangen voor mijn broers en zusje... Maar dat hou je toch altijd: opvoeders willen altijd dat je het precies doet zoals zij willen en zo raakt iedereen verknipt. Hoe was dat vroeger bij jou?' -'Ja, ik wilde vroeger ook niet deugen. Dat zeiden mijn ouders tenminste; dat er van mij niks terecht zou komen. Maar ik heb een goed leven gehad hoor. Ik had nu multi-miljonair kunnen zijn, maar ja, wat heb je daar nou aan. Niks toch? Nee, met mijn eigen zoon heb ik dat heel anders aangepakt. Hij is nu 41 en hij was eigenlijk een ongelukje bij mijn toenmalige vriendinnetje. We hebben er toen dus ook alles aan gedaan om hem te aborteren. Ja, nee echt serieus! Je weet wel: potloden, kininetabletten, hete baden, al dat soort dingen. Maar niks hielp. Hij wilde gewoon niet weg. Ja, lach d'r maar om, maar ik heb het hem ook gewoon verteld hoor. Dat mag hij van mij best weten. En waarom ook niet? Nee, ik kan best met hem opschieten; een beste kerel. We zijn gewoon goede vrienden.'

Gehaast klok ik mijn pilsje achterover en vlucht ik naar huis. Het werk moet vanavond maar even wachten.

Macro-economie

2008-10-17T22:58:00.007+02:00

Ome Cor is op de stoep voor zijn portiek druk in de weer met een bezem. Morgen gaat het regenen dus wil hij de bladeren weg hebben voordat het een glibberige troep wordt. Al snel gaat het gesprek niet meer over het weer en de buurt, maar over de kredietcrisis.

'Zeg nou zelf, het is toch logisch dat het een keer fout zou gaan? Eerst hebben ze de middenstand hier de nek omgedraaid. Vroeger was het hier vol met winkeltjes en bedrijfjes en moet je nou eens kijken. En daarna hebben ze alle oude huizen gesloopt en er van dat nieuwe spul voor in de plaats gezet dat een vermogen kost maar nog geen vijfentwintig jaar meegaat. En er zit helemaal geen bedrijfsruimte in die nieuwe huizen, dus hoe moet je dat dan betalen? Dus om er voor te zorgen dat ze die panden toch snel kwijt zouden raken, hebben ze toen al die leningen verstrekt. Zo van: 'Oh heb je geen geld? Geeft niks, we regelen wel wat voor je', want zo is het toch? En weet je waarom ze dat nou uiteindelijk allemaal gedaan hebben? Ze hebben die crisis met opzet veroorzaakt. En nou heb ik er eens over nagedacht en weet je waarom ze dat nou zo nodig wilden? Ja, het is heel racistisch hoor, maar dat hebben ze allemaal gedaan omdat ze die buitenlanders er uit willen hebben.

Ga maar na, die gasten zijn hier toch gekomen om te werken en geld te verdienen? Nou en van dat verdiende geld hebben ze in hun eigen land huizen als paleizen gemaakt. Dus nu de koek hier op is, zullen ze allemaal wel weer snel naar hun mooie villa's en hun zonnige klimaat vertrekken.

Boekenwurm

2008-10-06T15:42:00.005+02:00

Net als zijn vader, heeft ook de Kleine Reisgenoot inmiddels een heuse bibliotheek. Rupsje Nooitgenoeg, Kikker en Varkentje, Nijntje; overwegend dat soort spul. Hij slaat met de boekjes op tafel en na wat geblader begint hij meestal aan de kartonnen pagina's te trekken en te vouwen, of hij kauwt er op. Alleen Churchills Memoires behandelt hij met respect.

De twaalf rode pockets dienden eerst ter verhoging van het ledikantje. En toen dat niet meer nodig was kwamen de bandjes ongebruikt in een hoekje van de kinderkamer te liggen. Daar werden ze op een gegeven moment door de rondscharreldende knul ontdekt die er prompt zijn leeshoekje van maakte. Na zich eerst genoeglijk naast de boeken tegen de muur aangeschurkt te hebben, nam hij het eerste boek van de stapel en werd de voorkant aandachtig bekeken. Vervolgens liet zoonlief de pagina's van het nog ongeopende boek langs zijn duimpje flippen alsof hij een schatting maakte van het aantal bladzijden. Pas daarna sloeg hij het boek open bij de titelpagina en kort daarop was hij al ergens halverwege. Aandachtig ging zijn blik hier en daar over de tekst en waar hij plaatjes zag begon hij enthousiast te wijzen en te kraaien. Van scheuren of vouwen was geen sprake.

Bandjes 4, 5, 7 en 10 liggen inmiddels beneden in de speelhoek en ook daar zit de kleine knul nu regelmatig te lezen. Soms ga ik even naast hem zitten en bij de foto's van afmarcherende krijgsgevangenen, soldaten in schuttersputjes en gebombardeerde steden, vertel ik dan over optochten, verstoppertje spelen en oude ruïnes.

Erfgoed

2008-09-16T23:58:00.003+02:00

'Oh, juist ja, de marine. Nou mijn familie zat ook bij de marine en mijn grootvader is zelfs admiraal geweest, dus daar weet ik wel wat van. Er is zelfs een schilderij waar hij op staat.'

'Het is een schilderij van de koninklijke galei..' -'Oh, je bedoelt waarschijnlijk de koninklijke sloep.' 'Ja precies, die ja en die werd dus gebruikt wanneer hare majesteit de vloot af nam..' -'Dat heet de vlootschouw.' 'Inderdaad ja. En dan zie je daar al die jonge matrozen op dat schip aan het roeien..' -'Nou, dat zijn adelborsten hoor. De sloep van de majesteit wordt niet zomaar geroeid door matrozen.' 'Nee, nee, natuurlijk niet; ja door adelborsten. En wat ik zeggen wil, mijn grootvader was toen dus commandant van dat schip en dan zie je hem dus als jonge adelborst op dat schip staan..' -'Inmiddels als officier dan waarschijnlijk.' 'Ja, dat moet haast wel.'

'Maar als je hem daar dan zo ziet, dan denk je toch: Wij als zeevarende natie.. En daar heeft mijn geslacht aan bijgedragen.'

Netwerk II

2008-09-13T08:37:00.004+02:00

Pelgrim staat op een mailinglijst van het gemeentearchief. Vandaag is hij uitgenodigd voor de opening van een tentoonstelling over oude stadsplattegronden in de hal van het stadhuis. Tijdens de borrel loopt Pelgrim toevallig zijn huisgenoot Vrijer tegen het lijf.

'Joh, wat doe jij hier? Nooit geweten dat jij je in dit soort dingen interesseert.' Pelgrim wees naar de oude platen aan de wand en Vrijer knikte bevestigend. 'Het is inderdaad nog altijd oud spul, maar liever dit hier dan die hoosbui buiten. En jij, lekker aan het netwerken zie ik?' -'Ach, netwerken..' Pelgrim maakte een relativerend gebaar. Ja ik ken hier wel wat mensen, maar verder niet echt. Wel grappig trouwens als je er zo naar kijkt: Die man daar is van 'Binnenstad beter' en we hebben samen in een overleg gezeten. En dat is de beleidsambtenaar voor archeologie. Met hem heb ik een paar jaar geleden nog een opgraving gedaan. Oh, en die vrouw daar is van die rondleidingen toen in de Grote Kerk; die andere, daar heb ik wel eens mee gesproken over dat oude huis en die man bij dat tafeltje is van de historische vereniging. Maar ik weet niet wat ik er mee moet. Al die contacten liggen in het verleden en ik zie niet hoe daarop verder te bouwen valt.

Vrijer had het verhaal van zijn huisgenoot maar met een half oor aangehoord. Zijn aandacht werd opgeëist door een forse man in een maatpak die door de hal liep. 'Zeg, is dat niet die Amerika-expert? Die moet ik even spreken; misschien kunnen we samen eens een project doen.'

Quality time

2008-09-05T23:14:00.007+02:00

Het is donderdagmiddag en het loopt tegen vieren. De kleine reisgenoot krijgt zijn jasje aan en wordt in de kinderwagen gezet want het is weer tijd om naar de kroeg te gaan.

Onbekenden willen nog wel eens een bijdehante opmerking maken in de trand van: 'Zo, lekkere papadag?' of 'Goedzo, jong geleerd is oud gedaan', waarop ik dan maar wat ontwijkend glimlach. De stamgasten daarentegen kijken enkel goedkeurend en knikken me begrijpend toe wanneer ik met de kinderwagen binnen kom. Ze beginnen wel eens een gesprekje over de vorderende leeftijd van de knul of over de ontwikkelingen die hij doormaakt. En dan vertel ik vol trots over mijn zoon en maak ik terloops een grapje over de bierviltjes waar hij zo graag op kauwt vanwege al het bier dat er in getrokken is. Meestal houden we het zo saampjes een uur of anderhalf vol; ik twee lekkere bieren en hij een flesje, wat zoutjes, brood, rozijnen en een viltje.

Natuurlijk ben ik me er van bewust dat dit kroegbezoek later aangegrepen kan worden als excuus voor overmatig drankgebruik. Maar bovenal vrees ik het moment waarop de kleine man zal kunnen zeggen dat hij liever naar de speeltuin gaat.

Goede wil

2008-08-27T23:47:00.010+02:00

Ik kom net uit de kroeg en voordat we kunnen gaan eten moet ik eerst nog snel even een paar boodschapjes doen. De kleine reisgenoot laat ik thuis, omdat aangeschoten achter een buggy door de buurtsuper lopen niet mijn idee van een voorbeeldfunctie en integratie is.

In de rij voor de kassa sta ik stevig op mijn voeten en ik focus mij op het groene uit-bordje bij de deur. In vergelijking met de andere klanten begroet ik de cassiere weliswaar iets te hartelijk, maar ze lijkt er gelukkig geen erg in te hebben. Even later bij de bakker ben ik ook íets te joviaal. In plaats van gewoon direct om een pide te vragen, begin ik met: 'Goedemiddag, zou ik van u alstublieft een pide mogen?' Van schrik lijkt de bakkersknecht een stap achteruit te doen. 'Sorry, niet begrijp, niet goed Nederlands' luidt zijn veelzeggende antwoord. De verwarring komt dus niet door mijn alcoholconsumptie. Behulpzaam breng ik mijn verzoek terug tot: 'Eén pide graag'. De bestelling wordt keurig herhaald en ik knik bemoedigend. De jongen pakt een pizza en stopt deze in de oven terwijl hij me blij en verwachtingsvol aankijkt. 'Eén pide' herhaal ik nog maar eens en ik wijs nu naar de broden in het rek tegen de muur. Eindelijk krijg ik wat ik wil. Vervolgens worden pide én pizza in rekening gebracht en het zweet breekt me uit. Ik weet niet hoe lang ik de alcoholnevels in mijn hoofd nog van de verwarring in de winkel zal kunnen scheiden. Krampachtig bewaar ik mijn pose en het lukt om alleen voor het brood te betalen.

Voor ik hals over kop de winkel uit wil vluchten, vraagt de jongen achter de toonbank nog: 'Jij echt Nederland?' en op mijn bevestigende knik steekt hij enthousiast een duim omhoog. 'Nederland goed land!' Buiten haal ik opgelucht adem. Missie geslaagd.

Eeuwige memorie

2008-08-24T23:35:00.005+02:00

Dit stukje gaat over grafstenen, of lievergezegd, over een met grafstenen bedekte kerkvloer.

Lopend door een mooi gerestaureerde gotische kerk, zag ik een oudere dame die naast een pilaar op een stoeltje zat. In een schetsblok tekende ze een kerkinterieur met daarin een vloer bedekt met grafstenen. Ik maakte een babbeltje en ze vertelde dat vooral het patroon van de stenen haar fascineerde. Vreemdgenoeg ging ze daarbij voorbij aan het gelijksoortige motief dat zich onder haar voeten bevond. De dame was namelijk een schilderij aan het natekenen. Het werk was onderdeel van een tentoonstelling in de monumentale kerk en het toonde enkele schematisch weergegeven mensfiguren in een ruimte met zuilen, kerkramen en verder dus die genoemde vloer. Het was een vloer zoals je die in veel oude kerken tegenkomt; grote, kleine en gebroken stenen. En overal kun je dan namen lezen van mensen die hier al lang niet meer zijn en hun stoffelijke resten zijn ook al lang geruimd.

Maar goed, daar gaar het niet om; het gaat om de stenen. Stenen op de vloer, stenen op het schetsblok en stenen op het paneel. Stenen in de kunstgeschiedenis en nu ook stenen in mijn hoofd.

Voortschrijdend inzicht

2008-08-21T22:46:00.005+02:00

Als klein jongetje heb ik Sinterklaas jaren achtereen om racebanen en elektrische treinen gevraagd. En de goedheiligman gaf mij dan in zijn grote wijsheid bijvoorbeeld een tekendoos, een figuurzaag en uitbreidingssets voor de houten trein die in de rietenmand bij de piano zat.

Toentertijd begreep ik nog niet dat de oude man natuurlijk groot gelijk had. Lang heb ik daarom zelf gespaard voor een lcd computerspelletje dat veel te snel stuk ging. Ook was er een periode dat ik vooral stripboeken keek, terwijl het beter voor mij was om iets te lezen. Eenmaal ben ik op strip-rantsoen gezet en toen ben ik zelf maar strips gaan tekenen. Dat dit mogelijk was dankzij de tekendoos van Sinterklaas, is me toen ontgaan. Ook met onze kleine reisgenoot zal een soortgelijke strijd gestreden moeten worden. Tot nu toe hebben we speelgoed met batterijen buiten de deur kunnen houden en ook peutertelevisie heeft zijn tentakels nog niet naar onze kleine man uit kunnen strekken. Maar dat we eerst een zware nederlaag moeten lijden voordat we misschien in de verre toekomst eens de vruchten van onze opvoeding mogen plukken, staat nu al vast.

Gisterochtend slingerde de batterij van mijn laptop korte tijd los rond en in een onbewaakt ogenblik kreeg zoonlief hem te pakken. Triomfantelijk liep hij door de kamer, terwijl hij het ding tegen zijn oortje drukte en brabbelgeluidjes maakte.

Verschraling

2008-08-12T23:50:00.007+02:00

Telkens wanneer ik wat langer in de stad van mijn jeugd verblijf, neem ik mij voor om weer eens een bezoekje te brengen aan café de Ossekop. Ze zeggen dat daar in de afgelopen honderdtwintig jaar niks aan het interieur is veranderd en voor ongeveer de laatste tien jaar weet ik dat dat waar is.

Wanneer je naar de Ossekop kunt gaan is dat een luxe. Je moet er tijd voor hebben, want het bier heeft er geen haast. Eerst worden de glazen halfvol geschonken, waarna de barman weer voor een paar minuten zijn plekje aan de stamtafel inneemt. Pas als bijna al het eerste schuim verdwenen is wordt de kraag in de glazen getapt; romig en dik en zeker een centimeter boven de rand uitstekend. Men beweert dat je er een stuiver op kunt leggen. Naast tijd moet je verder ook een verhaal hebben, want er wordt geen muziek gedraaid om de stemming op te leuken. Meestal maakt het geringe aantal bezoekers het mogelijk om flarden van alle gesprekken tegelijk op te pikken. Wanneer je dan zelf geen inspirerende conversatie hebt, parasiteer je hier dus eigenlijk op de sfeer van anderen. Ten derde moet je voor een geslaagd bezoek aan de Ossekop tegenwoordig een levendige verbeeldingskracht hebben. In plaats van sigarenrook, ruiken we bij binnenkomst een mengeling van hond, oud bier en de loop der tijd. En nadat we ons pilsje hebben gekregen, staan de twee andere gasten in de zaak op om samen met de barman buiten op de stoep een peuk te gaan roken.

Wanneer ik mijn uiterste best doe lukt het mij om niet de verpletterende stilte van de toekomst te horen.

Geschiedenisles

2008-08-04T14:32:00.006+02:00

Een uurtje vliegen en wat treinen en dan sta je ineens op het station van Carlow, voor een korte wandelvakantie. In ons guesthouse hangt de prettige sfeer van professionaliteit gecombineerd met particuliere smaak. Voor de duur van ons verblijf mogen we ons thuis wanen in het huis dat wildvreemden voor ons hebben ingericht. De koffers worden naar boven gebracht en koffie wordt geserveerd in de sittingroom.

Naast de gebruikelijke folders over touristische atracties in de omgeving vind ik op de salontafel een boekje van een lokale journalist over de geschiedenis van Carlow County. Volgens de schrijver ligt Carlow als graafschap en als stad in het centrum van de Ierse geschiedenis. In geen enkele andere county schijnen zich in het landschap nog zó veel archeologische sporen te bevinden van lang voor het begin van onze jaartelling. Later, in de Middeleeuwen lag de stad op de route van Dublin naar de provincie Munster en daardoor was dit lange tijd een plek van groot strategisch belang. De Brits-Normandische overheersers bouwden in het begin van de dertiende eeuw een fort op de plek waar twee waterstromen bij elkaar kwamen. In de loop van de eeuwen werd de vesting steeds door wisselende partijen bezet en de tegenpartij deed dan weer verwoede pogingen om het bouwwerk te verwoesten. Uiteindelijk was het echter een 19e eeuwse psychiater die het fort praktisch met de grond gelijk wist te krijgen. Hij wilde het eeuwenoude monument gaan gebruiken als een gesticht voor geesteszieken en om meer ruimte te krijgen probeerde hij met behulp van explosieven de buitenmuren wat dunner te maken. Zijn onderneming wordt beschreven als een typisch geval van 'sunday morning madness' en met de enorme verwoesting die hij aanrichtte lijkt ook een abrupt einde aan Carlow's rol in de geschiedenis te zijn gekomen.

Wanneer we later door het stadje wandelen vinden we veel terug van wat ik juist heb gelezen. De éne muur die nog over is van het Normandische fort; de Aardappelmarkt waar de zo dramatisch neergeslagen opstand van 1798 begon en de kathedraal die naast bisschopszetel ook een symbool van nationale emancipatie is. Het weer werkt niet mee en daarom gaan we op zoek naar een geschikte plek om te schuilen en wat te eten. Helaas is het met prijzen onderscheiden restaurant definitief gesloten; net als een aantal andere horeca gelegenheden en winkels. We komen langs dichtgetimmerde huizen met opgeschilderde ramen en deuren, zodat het geheel toch nog wat leefbaar lijkt. Verder leidt ook het memorial-centrum een ogenschijnlijk zieltogend bestaan. Alleen het moderne winkelcentrum doet goede zaken.

We belanden in een pub met de naam 'Teach Dolmain', naar een lokaal hunebed en het hele interieur ademt geschiedenis. De negentiende eeuwse grafures van heidense grafmonumenten zijn natuurlijk een inkoppertje. Maar op enkele plekken zijn ook vitrines in de muur ingemetseld, met daarin roestige wapens met namen als 'throat cat' en 'back stab'. Volgens kleine begeleidende tekstjes werden deze dolken vroeger door de revolutionairen gebruikt bij hun zogenaamde 'nachtelijke actieviteiten'. Verder heeft de eigenaar van de pub enkele urnen en ander oud aardewerk verzameld; samen met replica's van keltische sieraden en vroeg-middeleeuwse religieuze objecten. De eveneens geëxposeerde zelf gekleide druïde moet hem verder maar vergeven worden.

Achterin, in het rustige gedeelte zijn op de muren tenslotte een aantal onbegrijpelijke spreuken geschilderd. Van de Poolse ober valt natuurlijk niet te verwachten dat hij ons kan vertellen wat bijvoorbeeld 'Tá stór mór gcofra Criost' betekent, maar iets in zijn blik lijkt te verraden dat hij de tekst nu pas voor het eerst opmerkt. De manager wordt er bijgehaald, maar ook hij heeft geen idee van wat er staat. Onverschillig haalt hij zijn schouwders op terwijl hij over gaat tot het opnemen van onze bestelling.

Voor het eten willen we eigenlijk eerst nog een lokaal bier proeven, maar dat blijkt een probleem. Er is Guiness en volgens de manager wordt er ook Carlsberg in Ierland gebrouwen. Verder is er nog een bier uit Kilkenny, maar niets uit Carlow zelf. Ze hebben het wel gehad, maar het verkocht niet goed. Wat uitdagend vraag ik hierop of de locals soms niet trots zijn op hun stad. Het antwoord zegt alles: 'Ze zijn wel trots, maar ze willen er niet voor betalen.'

Opening

2008-07-24T21:51:00.006+02:00

In de lege stille bibliotheek hoorde ik twee mannen met elkaar praten. Ze hadden het over schaakpartijen uit het verleden en omdat ik vastgelopen was in mijn eigen tekst ging ik bij de kast achter hen staan om mee te luisteren.

'Zoals de Russen in Tunesië speelden, dat was toen heel revolutionair. Achteraf was het natuurlijk ook wel heel communistisch, zoals ze het aanpakten. Ze kwamen op dat tournooi eigenlijk steeds met het paard op f3 in de opening en dat leverde dus vooral heldere en vrij saaie partijen op. Alleen de manier waarop ze steeds de loper ontwikkelden was echt vernieuwend. Pas twee jaar later wisten de Amerikanen daar een passend antwoord op te formuleren. Eerst hebben ze het geprobeerd via een sterk flankspel, maar ze liepen daarbij steeds weg voor een gambiet; ze waren gewoon niet bereid offers te brengen. En toen ze dat eindelijk doorhadden, waren de Russen al lang overgestapt op hun nieuwe systeem. Alleen dankzij intuïtief spel en ontregelende eisen ten aanzien van de spelcondities wisten ze daar in IJsland uiteindelijk doorheen te breken. Want moet u zich eens voorstellen wat er was gebeurd als de Russen in die dertiende partij niet in de val waren gelopen. Dan had het verloop van de Koude Oorlog er waarschijnlijk heel anders uitgezien.'

Vol inspiratie keer ik terug naar mijn werk. Ook tussen al die droge feiten op mijn eigen tafel moet zich toch ergens de aanleiding voor een goed verhaal bevinden.

Globetrotters

2008-07-19T23:41:00.006+02:00

De grote uittocht is weer begonnen. Al meer dan een week heeft Abdul het alleen maar over zijn vakantie met het hele gezin naar Marokko. Vannacht vertrekken ze en tussen de regenbuien door is hij druk bezig met het inpakken van de auto.

'Zo, mooi weer om op vakantie te gaan hè?' Ik wijs naar de grouwe wolken die op de wind voortgestuwd worden. 'Heerlijk' luidt Abduls stralende antwoord. Samen met een vriend is hij bezig de imperial boven op de auto te installeren, zodat daar straks zo'n enorm in zwart landbouwplastic gewikkeld pak kan verrijzen. 'Hopelijk gaat het ook nog sneeuwen; dan ga ik pas écht goed weg. En als ik dan volgende week fijn aan de rand van ons zwembad in Marrakech zit, zal ik aan jullie denken. Van mij mag het hier in Nederland de hele zomer blijven regenen. Geen probleem.' Dan realiseert Abdul zich ineens wat hij me eigenlijk toewenst en begint hij zich te verontschuldigen. Daarom kom ik hem maar te hulp: 'Ach, dat geeft niet joh, wij gaan naar Ierland op vakantie, dus over het weer moet ik niet zeuren.'

'Ga je niet liever naar Spanje ofzo?' In Abduls blik komt iets van onbegrip. Maar zijn vriend reageert enthousiast: 'Oh ja, Ierland is een mooi land hè? Ik heb er wel eens foto's van gezien. Echt heel mooi was dat. Het lijkt wel wat op Zwitserland hè?'

Participerend onderzoek 2

2008-07-15T22:40:00.005+02:00

Mijn keuze qua cafees is op zijn minst dubieus te noemen.Vrienden spreek ik thuis wel en goed bier koop ik bij de slijter. Wanneer ik de kroeg in duik, doe ik dat voor de verhalen die ik er op kan pikken.

Het liefst ga ik naar een café in de buurt waar de flesjes bier 's ochtends om half tien al voor net iets meer dan een euro over de toog gaan. Zelf drink ik op dat moment graag een bakje oude filterkoffie, terwijl ik van achter mijn krant twee of drie gesprekken tegelijk probeer te volgen. Handeltjes, vrouwen en ziektes zijn de meest voorkomende onderwerpen. En wanneer er op straat agenten langs komen roept zelfs de man met de zuurstoffles in zijn rollator om het hardst over NSB-ers en vuile honden. In dit gezelschap houd ik me vaak wat afzijdig. Bij binnenkomst zeg ik 'hallo' en aan de bar bestel ik mijn koffie. Dan ga ik achter in het hoekje zitten en probeer daar gedurende een minuut of twintig onzichtbaar te zijn. 'Professionele distantie' heet dat.

Vorige week dinsdag nam de realiteit de regie echter van me over: Naast mijn los-vaste schrijfwerk blijf ik namelijk ook op zoek naar een gewone baan. En tijdens weer een sollicitatiegesprek herkende ik aan de andere kant van de tafel ineens een van de stamgasten uit mijn buurtcafé.

Hofleven III

2008-07-09T23:10:00.005+02:00

Ik kom te laat binnen bij de vergadering, omdat ik bij de achteringang van de hof een Amerikaanse hippie tegen het lijf liep. Hij was op zoek naar de toegang tot de naburige leefgemeenschap, maar in twintig jaar was de situatie te zeer veranderd en nu was hij de weg kwijt geraakt.

Marc had zijn dochter bij zich, met paars-rood haar, overgewicht en een pocket van Stephen King in haar hand. Hoewel ze qua leeftijd in het voormalige kloostercomplex geboren had kunnen zijn, deelde ze het enthousiasme van haar vader niet. Marc raakte niet uitgepraat over dingen als de driveway, waar nu een muur en een tuinhuisje staan. Hij vroeg me naar de kringloopwinkel, de concertruimte in de oude kerk en het 3e-wereld-aktie-centrum dat in het pand er naast gevestigd was. In de kerk hadden ze een concert georganiseerd voor een gearresteerde aboriginalleider en in de tuin had een native american sweatlodge gestaan. Ook hadden ze daar grote vuren gestookt, waarna de buren dan weer de brandweer belden. Terwijl ik het stel naar de nieuwe ingang van het complex leidde, kreeg ik nog een verhaal over de kippen te horen en werd me gevraagd of Gerard hier ook nog steeds woonde. Met een welgemeend 'enjoy your trip down memorylane' nam ik afscheid en haastte ik me naar mijn afspraak.

Bij binnenkomst vertel ik over mijn ontmoeting en prompt begint ook de voogdes herinneringen op te halen over de tijd dat de oprit van het klooster nog langs de hof liep: Overal in de tuin lagen gebruikte injectienaalden, hoeren reden af en aan met hun klanten en op een koude herfstavond was de voogdes er eens uitgegelden over een gebruikt condoom.

Passieflora

2008-06-22T22:39:00.003+02:00

De eerlijkheid gebiedt mij te zeggen dat niemand mij als kind ooit het verhaal van de bloemetjes en de bijtjes heeft verteld. Aangepast aan mijn leeftijd werd mij een biologisch correcte voorstelling van zaken gegeven. Toch heeft de botanische metafoor zich ergens diep in mijn bewustzijn genesteld.

De plaats achter ons huis, waar ik planten laat groeien verdient nauwelijks de naam tuin. Naast een plekje voor de vuilcontainer en bijvoorbeeld twee fietsen is er nog net genoeg ruimte om wat schaduwminnend groen weg te stoppen. Het huis, de schuur en de schutting zorgen er namelijk voor dat eigenlijk alleen plantjes die ik in het wild van onder donker struweel mee neem bij ons een redelijke kans van slagen hebben. Groot is daarom ook mijn trots dat ik een hardnekkige tropische klimmer in mijn tuintje heb, die tegen alle verwachtingen in goed groeit en daarbij ook nog eens veel mooie bloemen produceert. Sommige van deze bloemen zijn vorig jaar zowaar zelfs uitgegroeid tot helder oranje vruchten ter grootte van een ei. Begrijpelijkerwijs kon mijn geluk toen niet op en dit jaar hoop ik op minstens een hand vol van deze vruchten. Een extra complicerende factor is echter dat de meeldraden en stampers van deze bloemsoort vrij ver uit elkaar staan, zodat bestuiving niet direct bij het eerste het beste langsvliegende insect plaats vindt.

Een probaat middel in dergelijke gevallen is de natuur een handje te helpen met je wijsvinger of een penseeltje. Maar tot nu toe weerhouden sterke ideeën over ongewenste intimiteit mij hiervan.

Speurtocht

2008-06-14T13:24:00.002+02:00

In de stationshal valt ze me onmiddellijk op, met haar gehaaste wat stramme tred die blijk geeft van een ongezonde gedrevenheid. Dan zie ik haar blik en de wat openvallende mond en ik besluit haar te volgen.

De vrouw gaat met een fiets aan de hand langs de telefoons die in de hal staan en met vlugge, krampachtige bewegingen controleert ze of er nog ergens wisselgeld is blijven liggen. Er spreekt routine uit haar gedrag en afgaand op haar grijze haren heeft ze deze gerichtheid misschien al wel als klein meisje in de oorlog ontwikkeld. De oude fiets met fietstassen is goed onderhouden, haar grijze jas is betekenisloos maar schoon en de trui er onder is ook keurig wit. Voor haar levensonderhoud hoeft ze dit dus niet te doen. Toch gaat ze systematisch iedere automaat langs en alleen in de frisdrankmachine vindt ze vijf cent. Verder hoor ik wanneer ze over een drempeltje gaat, dat ze lege statiegeldflesjes verzamelt. Eenmaal buiten fietst ze langzaam weg van het centrum, terwijl ze speurend om zich heen blijft kijken.

Bij een bosje langs de doorgaande weg zet ze haar fiets tegen een meterkast en verdwijnt ze in het groen. Waarschijnlijk is daar een plek waar daklozen vaak bier drinken, maar vannacht blijkbaar niet want ze komt met lege handen terug en vervolgt haar weg. Ik doe dat ook.

Levensverwachting

2008-06-05T22:12:00.004+02:00

Het is weer tijd voor mijn wekelijkse borrel. Met de kleine reisgenoot in zijn buggy zit ik onder de luifel voor de ingang van het café. Als een soort portier begroet ik de vaste gasten. De heer Mulder is de eerste die weer vertrekt.

Ik weet niet of Mulder alleen hier drinkt, maar het was me al bij onze eerste ontmoeting duidelijk dat hij een grootverbruiker is. Zijn pantalon en colbert zijn vaal en zijn overhemd is groezelig. De riem die zijn broek op houdt is te smal en door ouderdom uitgerekt. Als Mulder praat is het traag en wat warrig: 'Zo kleine man, is je flesje lekker? De fles weet hij al wel te vinden hè? Dat is goed. Flessen moet je koesteren, want in de glasbak gaan ze stuk zeg ik altijd maar. Ja toch? Ik ga de huiswaartse procedure zo maar eens voorzichtig aanvangen denk ik. Hoe oud is hij nou eigenlijk, want hij is wel gegroeid hè?'

'Is tie ongeveer een jaar? Nou dan moet je nog even geduld hebben knul, voordat we samen kunnen toosten. Nog vijftien jaar wachten dus. Vijftien jaar, denk je dat ik dat haal?'

Positiebepaling

2008-05-28T23:03:00.004+02:00

Het werk is klaar voor vandaag. De buurtkinderen spelen op de parkeerplaats en een buurman zit op het muurtje voor zijn huis. Ik ga naar buiten voor wat aanspraak.

Nog voordat ik goed en wel een babbeltje met de buurman heb kunnen beginnen, word ik al aangesproken door Hilde. Vanaf haar fietsje met zijwieltjes kijkt ze misprijzend naar mijn blote voeten. Haar oordeel is streng: 'Dat mag niet'. Haar vader grinnikt wat en ik vraag de kleine meid geamuseerd waarom ze dan wel vindt dat dat niet mag. 'Nou, dat mag niet van mij' luidt het antwoord en ik denk dat Hildes ouders haar deze boodschap bij herhaling hebben ingeprent. Misschien valt er nog wat te marchanderen dus stel ik haar voor dat ik heel voorzichtig zal zijn en niet tegen stenen aan zal trappen of door de stekels zal lopen. De kleine meid blijft echter onverbiddelijk: 'Niet op blote voeten buiten'. De onderhandelingen zitten muurvast en eigenlijk vind ik dat de buurman nu een relativerende opmerking moet maken om mij uit deze benarde positie te helpen. Maar hij knikt alleen maar instemmend en lijkt zelfs trots op zijn dochter.

Meer geïrriteerd door de vader dan door het kleine kind, vraag ik Hilde dan maar gemeen en op de man af hoeveel waarde ze eigenlijk zelf aan haar oordeel hecht. Na een kleine aarzeling klinkt het ferm: 'Tien'.

Stadse fratsen

2008-05-22T12:04:00.005+02:00

We zijn een weekje weg geweest en nu we weer terug zijn maak ik bij de bakker even een babbeltje met Ome Cor. Haarfijn legt hij me uit wat het verschil is tussen de stad en de provincie:

'Nou, je huis stond er nog he? Ja, ik heb het maar zo'n beetje voor je in de gaten gehouden, want je weet het natuurlijk maar nooit he. Waar ben je nou eigenlijk ook al weer naar toe geweest? Zat je weer tussen die koeien? Ja ik zeg er verder niks van hoor, want ik heb in mijn jeugd ook veel gereisd, maar ik vind dat je toch maar beter gewoon thuis kan blijven. Daar ken je buurt en de mensen tenminste. Ja toch? Maar ja, dat is hier tegtenwoordig eigenlijk ook al niet meer echt zo, met al die andere mensen, weet je niet. Maar ja, je moet het natuurlijk allemaal helemaal zelf weten, want jij komt daar oorspronkelijk toch ook vandaan, toch? Dus voor jou zal dat wel fijn zijn, zo even een weekje alleen maar gras en slootjes

Was zeker wel even wennen he, om hier weer terug te zijn; al die mensen en dan ook al die rotzooi. Ach, je moet maar zo denken: Hier heb je ook runderen en zwijnen.'

Studievoortgang

2008-05-15T14:13:00.008+02:00

Jaren geleden was ik hier voor het laatst. Sindsdien is er veel veranderd in het archief en ik ben veel vergeten. Door de studiezaal-medewerker wordt ik aan een van de vaste bezoekers gekoppeld, met de woorden: 'Klaas, kun jij deze meneer even op weg helpen?' Klaas mompelt wat en dan leg ik uit wat ik zoek.

Kris-kras gaan we door de zaal. Uit de derde kast aan de linker kant neemt hij van de tweede plank een zwart boek dat in het verleden gerestaureerd is. Dat is het cahier van de floreentellingen. Daarnaast staat de concordantie die dit register koppelt aan de stemlijsten. Dan gaan we naar de kadastrale catalogus van het bestudeerde gebied en vervolgens komen we bij de kast met de toegangen op het archief. Links en rechts worden banden ter hand genomen die op de rug alleen cryptische termen als T 12.01 of bijvoorbeeld R9 A-G tonen. 'Ik vind deze boeken eigenlijk altijd op maat' vertelt Klaas. Verdere uitleg blijft achterwege. Voorlopig denk ik dat ik wel even vooruit kan, maar mijn gids is nog lang niet klaar. In de kaartenzaal duikelt hij wat plattegronden voor me op en ook krijg ik enkele handgeschreven inventarissen en genealogische overzichten aangereikt. Ik tel de uren die me nog resten tot aan sluitingstijd en begin me zorgen te maken. Hoe kon ik ook denken dat ik dit vandaag 'wel eventjes' zou uitzoeken.

Dan komt Klaas met de zorgvuldig geplaatste genadeklap: 'Maar met dit onderwerp is ook al wel het nodige gedaan hoor. Je moet maar eens gaan praten met Henk Walstro uit Japiksgat; die is daar al jaren mee bezig en weet er alles van.' Discreet noteer ik: 'Walstro ontlopen'.

Smaaksensatie

2008-04-28T12:43:00.007+02:00

Ik zit aan het einde van de bar, achterin waar het altijd wat rustiger is. Voor mij staat een biertje dat de barman me heeft aangeraden. Eerst aandachtig ruiken, dan proeven. Het is een heerlijk eigenzinnig bier.

Zo lang ik mij herinner dronk mijn vader soms een biertje en zelf zal ik een jaar of vier geweest zijn toen ik er voor het eerst van proefde, in het schuurtje tussen de lege flessen. Die enkele keer dat we thuis priklimonade hadden genoot ik er namelijk letterlijk van tot de laatste druppel. Ik hield dan de lege fles nét zo lang op de kop tot ik het absoluut laatste restje geproefd had. En daarna wendde ik mij tot de andere flessen. De melkflessen liet ik uiteraard met rust en zo kwam ik dan al snel uit bij de kleinere bruine bierflesjes waar altijd nog wel wat uit te schenken viel. Ik geloof niet dat ik het nou echt zo lekker vond wat ik dan proefde. Waarschijnlijk ging het ook gewoon meer om de herinnering aan die heerlijke literfles 7-up die voor een verjaardag in huis gehaald was. Enfin, zo dronk ik dan dus de bittere prikloze restjes waar soms zelfs al een witte kraag schimmel in groeide. Sindsdien is er veel veranderd en hoef ik al lang niet meer op zoek naar de laatste drup. Thuis staat een vol krat klaar voor het grijpen en wanneer ik een nieuw bier proef, maak ik vaak even een korte notitie over de smaak.

Nog altijd aan de bar gezeten noteer ik kort: 'vol vette kraag, zilte smaak met stevige gallige afdronk'. Bij herlezing van deze omschrijving bekruipt me het gevoel dat alleen de hoeveelheid koolzuur in mijn bier een wezenlijk verschil is met vroeger.

Thuisreis

2008-04-24T10:37:00.015+02:00

Per mail en sms ben ik op de hoogte gehouden door vrienden die twee maanden lang in Afrika zijn geweest. Ze komen bijna terug en als welkom heb ik alvast een fles whisky gekocht die goudgeel fonkelt in het licht.

Er is weinig voor nodig om je voor te stellen hoe eindeloze savannes zich in de vroege ochtendzon uitstrekken op de bodem van mijn fles. Vannacht klonk er weer tromgeroffel, dat op den duur over ging in onweer boven de bergen in de verte. Overdag heb ik met een jezuït gevist en de lekke banden van de landrover moeten nog geplakt worden. Verder zijn hier ook vliegende priesters en de mondiale actualiteit loopt maanden achter. Met schijnbare doodsverachting reizen we in propvolle minivans, maar hiervan heb ik geen foto's omdat een dikke negerin op mijn fototas zat. In de stad heeft de nachtwaker een boogje en giftige pijlen en hier op de eindeloze vlakten fungeren hyena's als escorte door het duister.

Sprakeloos denk ik aan deze verhalen die slechts een fractie zijn van alle beleefde avonturen. Straks bij thuiskomst zal het heerlijk klinken.

Tijden van afstand

2008-04-17T02:27:00.011+02:00

Omdat mijn lief enkele dagen weg is voor haar werk ben ik samen met de Kleine Reisgenoot door vrienden uitgenodigd voor het eten. Bij hun voordeur bedenk ik dat ik eigenlijk wel wat op een pas-gescheiden vader lijk.

Mijn haar zit onverzorgd en ik puf nog wat na van het harde fietsen. Zoonlief heeft op de fiets een dutje gedaan en huilt nu zachtjes vanwege het plotse ontwaken. In der haast heb ik thuis bijwijze van attentie een aangebroken fles wijn en een reep zeer goede, maar half opgepeuzelde chocolade meegepakt. Het moet niet moeilijk zijn hieruit af te leiden dat ik momenteel door een zware periode ga. Ik bedenk hoe ik zodadelijk de fles wijn zal overhandigen met de woorden: 'anders drink ik hem toch maar helemaal in mijn eentje op'. De gastvrouw zal me begripvol toeknikken en de fles zal discreet naar de keuken verdwijnen. Over de reep vertel ik vervolgens dat ik die van een vriendin gekregen heb om me wat op te beuren, maar dat ik eigenlijk helemaal geen chocolade lust. Na de begroeting gaan we direct aan tafel en de heer des huizes neemt de zorg voor de kleine man van me over. 'Jij hebt het jochie immers al de hele dag om je heen' merkt hij bemoedigend op. Tijdens de maaltijd en de rest van de avond houd ik me flink en ik doe mijn best om niet alleen over mijn stukgelopen relatie te praten en om niet alle schuld bij mijn ex te leggen. Ik keer al weer eenzaam huiswaarts wanneer de voordeur voor me geopend wordt en ik terug kom in het hier en nu.

Halverwege de maaltijd belt mijn lief even. Ze zit in een gezellig restaurantje en de crème brullé is juist geserveerd. Ze vertelt dat een gesoigneerde man haar een romantisch compliment heeft gemaakt en dat alles verder goed gaat. Morgen komt ze thuis.

Tuinieren

2008-04-14T14:47:00.003+02:00

Je ziet ze steeds minder; volkstuintjes langs het spoor. Afgelopen weekend raasde ik aan een paar voorbij en in de luwte van enkele nog goeddeels kale bomen zag ik een man zitten.

Daar zit je dan aan de rand van je land de vruchten van je arbeid te overzien. Of liever gezegd: je wacht er op wat komen gaat. Gedurende de lange kwakkelwinter was er op de tuin nauwelijks wat te beleven. Alleen toen er eindelijk een keertje nachtvorst was geweest had de boerenkool je een excuus gegeven om deze kant weer eens op te fietsen. De thermoskan met koffie die je in de fietstas meegenomen had was nog wel van pas gekomen. Het lunchpakket was echter overbodig geweest. Na de koffie was de kool zó uit de tuin en je had nog wel wat rondgelopen, maar het was toch te koud geweest om er even lekker bij te gaan zitten. Daarom had je de gesmeerde boterhammen maar thuis in de schuur opgegeten terwijl je het ingevette tuingereedschap voor de zekerheid nog eens op roest gecontroleerde. Maar nu wordt het eindelijk weer warmer en gaat alles weer groeien. Er kan straks weer onkruid gewied worden, de slakken moeten bij de sla worden weggehouden en de boontjes zullen opgebonden moeten worden. Zoveel werk, zoveel dagen die je weer alleen op de tuin zult doorbrengen.

‘Kun je mijn bal oppompen?’ Gehurkt zit ik over het onbeduidende groenstrookje achter ons huis gebogen wanneer Mustafa mij uit mijn overpeinzingen haalt. Iedere dag zit ik hier zeker zo’n vijf minuten te turen naar de sprietjes en uitlopers die op de plek van enkele opgelichte tegels mijn wereld van steen en cement wat dragelijker moeten gaan maken. Als ik niet beter wist, zou ik het spul de grond uit willen kijken.

Hofleven II

2008-03-27T12:10:00.003+01:00

Vandaag leidt de voogdes zelf de gasten rond in het hofje.

'Mag ik u allen hartelijk welkom heten en.. ho meneer! Wilt u nog even terugkomen! Ik vertel u eerst kort de huisregels voordat we gezamenlijk de hof in gaan. We betreden zodadelijk als groep de stichting en blijven dan allemaal netjes bij elkaar. Ik verwacht dat u wel onder de indruk zult zijn van de prachtige tuin en de huisjes die we afgelopen najaar net weer helemaal opnieuw in de verf hebben gezet. Maar ik moet u toch verzoeken om strikt op het hoofdpad te blijven en in één keer door te lopen naar de waterpomp in het midden. Daar kunt u dan enkele foto's maken en dan zal ik ook het een en ander over de geschiedenis van de hof vertellen. En bedenkt u vooral dat we hier niet in een dierentuin zijn, maar dat de dames die hier wonen dat voor hun rust doen.

Goed, gaat u maar naar binnen, dan sluit ik de poort weer achter u. En mevrouw, zou u zo vriendelijk willen zijn om dat blikje hier even weg te gooien voor u naar binnen gaat? Anders blijft het binnen weer veel te gemakkelijk ergens in de tuin slingeren.

Terugreis

2008-03-24T11:22:00.006+01:00

Als je thuis komt doe je je jas uit. Buiten is het koud en guur. Binnen brandt de kachel en is het droog.

Ik droomde dat ik weer thuis was in het land van mijn jeugd. De luchten zijn er hoog maar zwaar en de aarde is er vlak. Hoogteverschillen zijn hier een blijk van menselijke koppigheid. Wie niet voor de zee wilde wijken, ging op een hoop huisvuil wonen of bouwde dijkjes. Terwijl ik met oude bekenden praat komen de binnensmondse klanken en het zwijgen van vroeger als vanzelf weer terug. De wind zou immers toch maar alle nuance uit mijn woorden blazen. Ook de starre trekken in mijn gezicht en schouders vallen moeiteloos terug op hun plaats; geholpen door de striemende regen en de mij omringende voorbeelden. Iemand wijst op mijn schoenen die wegzakken in de klei en er worden laarzen voor me gehaald.

Uren later wordt ik wakker wanneer de trein het eindstation binnen rijdt. Het boekenweekgeschenk houd ik nog in mijn hand geklemd als ik uitstap. De drukte op het perron en alle geluiden en kleuren van de grote stad overvallen me. Koud en kwetsbaar vlucht ik huiswaarts.

Jeugdherinnering

2008-03-18T00:07:00.006+01:00

In 1943 liggen op een Nieuw-Guinees strand de lichamen van Amerikaanse soldaten die gesneuveld zijn tijdens de landing. Aan de wijze waarop het voorste lijk in het zand ligt kun je afleiden dat ze hier al enige tijd liggen.

Deze en vele andere foto's uit het midden van de 20e eeuw stonden in een boek dat ik als kind talloze keren met veel aandacht heb doorgekeken. De onderschiften waren in het Engels en gingen aan mij voorbij. De beelden herinner ik me echter nog levendig: een Japanse soldaat die met een opgeheven zwaard op het punt staat om een geallieerde krijgsgevangene te onthoofden; mannen die stenen gooien naar aanrollende tanks; een zwarte Amerikaan omringd door bijtende politiehonden; een Vietnamees die op straat geëxecuteerd wordt en zo ging het maar verder. Onlangs heb ik het boek uit mijn jeugd teruggevonden en al bladerend besef ik me pas wat ik als kind allemaal wel niet gezien heb. Hier en daar vond ik het misschien wel een beetje spannend, maar zonder er verder over na te denken was het bekijken van deze foto's vooral interessant.

Alleen bij de foto van de gesneuvelde Amerikanen heb ik nog een concrete herinnering: telkens wanneer ik er naar keek, bedacht ik hoe vervelend het voelt als je op het strand in de brandende zon strakke, natte kleren draagt.

Zakelijk

2008-03-13T15:30:00.003+01:00

Sinds ik bij de Kamer van Koophandel ingeschreven sta, krijg ik veel ongewenste post. Ik was hier vooraf al voor gewaarschuwd, maar het kon nu eenmaal niet anders.

Om de haverklap bieden accountants mij hun diensten aan. De loonadministratie kan nog veel beter geregeld worden en van de belastingdienst hoef ik, wanneer ik deze personen inhuur alleen nog maar leuke meevallers te verwachten. Verder kan ik regelmatig mijn avonden vullen met workshops en trainingen: spreken in het openbaar, acquireren, 'potential building'. Ik hoef er alleen maar mijn schaarse tijd en mijn geld voor op te offeren. Ook krijg ik regelmatig aanbiedingen voor een nieuwe huisstijl. Een logootje en een aansprekend font worden dan even vlot voor mij in elkaar geknutseld, zodat nieuwe klanten op me af zullen komen als vliegen op een hoop stront. En dan zijn er ook nog de folders vol kantoorartikelen: pallets vol printerpapier, jaarvooraden 'markers' met gratis meegeleverde post-weegschaal, emmers Tipp-ex en bakken vol elastiekjes; genoeg om een staatsbedrijf op te laten lopen.

Meestal irriteer ik me aan enorm aan al die post en gaat het spul ongeopend bij het oud-papier. Vandaag was dat echter anders. Ik kreeg een pen toegestuurd met daarop mijn bedrijfsnaam en adres en heel even voelde het alsof ik echt een serieus bedrijf heb.

Het nest

2008-03-09T22:01:00.004+01:00

Het is al half elf wanneer de bel gaat. Het is Ineke, met de retorische vraag of ik wel eens een baby-chihuahua heb gezien. Het beestje is vanochtend om half zes geboren en ik moet meekomen om het te bewonderen. Mijn lief en het bezoek in de keuken redden zich wel even zonder mij.

Ik maak regelmatig even een praatje met mijn overbuurvrouw, maar ben nog nooit bij haar binnen geweest. Beneden in de groengeverfde gang staan en paar fietsen in de weg en bij het bestijgen van de trap merkt Ineke op dat ik niet op de troep moet letten. Eerst wil ik nog met een beleefde gemeenplaats over mijn eigen huishouden antwoorden, maar zie dan dat ze gelijk heeft. De moeder-chihuahua heeft een sokkendoos op de tweede verdieping uitgekozen als nestje, dus passeren we eerst ongebruikt weggestapeld meubilair, overal rondslingerend wasgoed en bergen oud papier. Het beestje wacht ons al hysterisch keffend boven aan de trap op en even vraag ik me af of mijn bezoek wel zo verstandig is, maar ik heb geen keus. Ik zal en ik moet het pupje per sé zien, in de sokkendoos in de chaotische slaapkamer van Inekes dochter. Luna houdt eindelijk op met keffen en voorzichtig kom ik wat dichterbij om het wondertje te zien. Het licht stilletjes weggestopt en ziet er vertederend uit. Ik krijg te horen hoe het vanochtend gegaan is en hoe Ineke de verdere dag beleefd heeft. Ze heeft beschuit met muisjes in huis gehaald en kinderchampagne. Na zo'n vijf minuten heb ik het kleine hondje nog steeds niet zien bewegen. Wanneer ik daar iets over zeg, blijkt het beestje dood te zijn. Met ontzetting op het gezicht grijpt Ineke mijn arm, terwijl ze haar zoon roept, die slungelig uit zijn kamer komt.

Ik voel me erg ongemakkelijk nu ik onverwachts getuige ben van zo'n dramatisch moment in een vreemde omgeving. Gelukkig hoef ik niks te zeggen, want de puber is mij voor: 'Tja Mam, zo is de natuur.'

Overschot

2008-03-03T17:49:00.004+01:00

Het begon allemaal met een drietal wekflessen met fruit, afkomstig uit de kelder van de moeder van een vriendin van vrienden van ons. De pruimen dateerden uit 1998, de kersen uit 2001 en de kruisbessen waren al in ’96 geplukt.

Bij het ouderlijk huis hoorde een grote tuin vol fruitbomen en de moeder had de oogst vroeger altijd ingemaakt en er vlaaien van gebakken. De hele familie kon daar dan naar hartelust van eten. Ooms en tantes kwamen dan ook langs met neefjes en nichtjes en iedereen zag het hele jaar uit naar het volgende vlaaienfeest. Later toen de kinderen al uit huis waren, bleven ze in de zomer speciaal terugkomen voor de vlaaien. Maar zoals dat gaat kreeg iedereen geleidelijk meer de handen vol met zijn eigen leven en bleef de een na de ander steeds vaker weg wanneer het oogsttijd was. De jaren verstreken en toen kwam de dag dat moeder naar een verpleegtehuis ging. De kinderen vonden bij het leegruimen van het huis honderden flessen gewekt fruit in de kelder en die zijn ze toen maar in hun vrienden- en kennissenkring gaan uitdelen. Zo zijn ook die drie flessen op ons aanrecht beland.

Na eerst nog enkele maanden tegen de obscure inhoud van de flessen aangekeken te hebben, heb ik eerst een pruimenvlaai gemaakt. Daarna volgden de kersenvlaai en de kruisbessenvlaai. Afgelopen maandag heb ik een aardbijenvlaai gemaakt met verse aardbijen. Mijn lief at er nauwelijks van en omdat het gebak begon uit te drogen heb ik vannacht de overgebleven halve vlaai maar in mijn eentje opgegeten.

Morgenstond

2008-02-28T21:58:00.004+01:00

Mijn lief, de kat en onze reisgenoot hebben 's ochtends hun vaste patroon.

De kleine man wordt iedere dag kort voor de wekker wakker en na een beetje gepruttel laat hij overduidelijk weten dat hij nú drinken wil. Na het voeden legt mijn lief hem terug in zijn bedje en gaat ze zelf ook nog even onder de wol. Meestal klinkt vervolgens de wekker en meldt de kat zich met gekrabbel bij de slaapkamer deur. Ga je hierop naar beneden, dat wil het beest brokjes, ga je naar de badkamer dan wil ze standaard met je mee onder de douche. Eenmaal beneden is het eerste wat mijn lief doet, 'koffiezetten' en de voorpagina van de krant lezen. Dan, na het doucheritueel met de kat kun je er vanuit gaan dat ons knulletje er inmiddels helemaal klaar voor is. Er worden geluidjes gemaakt, er wordt tegen de spijlen van het bedje getrapt en de luier is vol en klaar voor verschonen. Eerst wordt er een beetje gehuild bij het aankleden, maar bij het afdalen van de trap lacht hij iedere morgen al weer breeduit. Dan is het tijd om mijn lief uit te zwaaien.

Alle drie volgen lief zoon en kat hun vaste patroon; iedere morgen. Mijn enige routine daarentegen bestaat ondertussen hieruit dat ik me iedere keer weer af vraag hoe ik deze dag nu weer zal doorkomen

Uit het oog

2008-02-18T07:08:00.005+01:00

Afgelopen vrijdag was Shanton er ineens weer. Ruim een maand geleden waren hij en zijn familie plotseling vertroken. De gordijnen waren dicht, er brandde 's avonds geen licht meer en het winkelbelletje dat ze op de voordeur hebben klonk niet meer.

Het begon allemaal met politiebezoek; drie agenten in een discrete recherche-auto. Eén van de agenten bleef eerst buiten staan, terwijl de andere twee naar binnen gingen. Na een klein half uur kwamen ze weer buiten en Shantons moeder ging huilend met ze mee. Toen Shanton zelf een kwartier later thuis kwam, wachtte zijn tante hem al op en nam hem mee. De tante zag ik daarna nog enkele malen en op een nacht waren er mensen die een grote koffer uit het huis haalden en in een auto met een belgisch kenteken laadden. Toen de politie er was, hoorde een buurmeisje de moeder huilend zeggen 'Oh nee, ook dat nog'. Verder was er niets bekend. En toen rende Shanton vrijdag dus ineens weer met een mooi gebruind koppie door de straat. Hij vertelde dat hij op vakantie was geweest naar Aruba en de Dominicaanse Republiek. Het was wel wat vreemd gegaan, want eerst had zijn moeder gezegd dat ze op vakantie gingen, daarna weer niet en toen had hij ineens maar drie uur de tijd gehad om zijn spullen te pakken. Later bleek dat ze een huis op Aruba gingen kopen en dat ze komende zomer gaan verhuizen.

Shanton kon niet langer blijven praten want zijn moeder had hem om boodschappen gestuurd. Dat hij straks niet meer met zijn vriendjes kan spelen vind hij wel jammer, maar het weer op Aruba is wel veel mooier.

Hofleven

2008-02-14T07:33:00.004+01:00

Vroeger was Piet militair, nu is hij beheerder van het hofje en zijn vrouw is de 'binnenmoeder'. Zijn vaste begroeting is: 'Moet je een bakje koffie?' en even later zit je bij hem aan de keukentafel en snijdt hij een extra dik stuk kruidkoek voor je.

Achter de poort wonen veertien vrouwen in kleine huisjes rond een keurige binnenplaats met buxushaagjes, rozenstruiken en een pomp in het midden. Piet is de enige man die hier woont en sinds zijn komst loopt alles op rolletjes. Het slot van de poort is geolied, het mededelingenbord heeft een nieuw afdakje gekregen en er zijn nieuwe schelpenpaadjes in de tuin achter de hof aangelegd. De vorige beheerder liet zijn kippen vrij rondlopen en daardoor was alles wat rommelig geworden, maar nu is alles weer keurig netjes. De oude beheerder had ook bepaald dat de bewoonsters hem maar één keer per maand mochten aanspreken voor onderhoudszaken of andere klusjes. Bij Piet staat de deur tot tien uur 's avonds open. Verder heeft hij goede contacten met de wijkagent en zorgt hij dat er geen onbevoegden in de hof komen.

Vorige zomer heeft Piet de duiventil opgeknap en twee koppeltjes sierduiven geregeld. Het enige nadeel is nu dat er veel postduiven en houtduiven op het voer afkomen. Maar als het weer eens te gortig wordt, gaat Piet een middagje duivenschieten en dan is het probleem weer opgelost.

Bijpraten

2008-02-11T21:19:00.000+01:00

Door het mooie weer zaten ze er vandaag ineens weer; tante Fien en haar buurvrouw op het bankje bij de brug. Vorige zomer waren ze er bijna iedere dag en dan maakte ik wel eens een praatje. Zo'n eerste mooie dag moet gevierd worden en dus kom ik er even bij zitten.

'Ja lekker toch? Ik zeg, je hebt hier niet eens een jas nodig, zo warm is het. Je zou je hier zo kunnen uitkleden, net als die oude vrouw op de televisie. Heb je dat gezien van de SP? Nou, verschrikkelijk toch? Ik schrok me echt naar toen ik dat zag. Maar het is natuurlijk wel waar wat ze zeggen: we worden wel uitgekleed. Zo is het toch, niet dan? Want al het geld gaat maar naar die anderen, maar dat mag je dan natuurlijk weer niet zeggen want dan ben je een racist. Maar goed, wij zitten hier tenminste weer lekker te genieten op ons bankje. Alleen die schreeuwers van die school verderop zijn er ook weer. Gewoon praten kunnen ze niet. Ze kunnen alleen maar gillen en roepen. Nou, dat was in onze tijd wel anders hoor. Maar wat doe je er aan hè? Dat leren ze thuis niet en als je er dan zelf eens wat van zegt dan vinden ze dat je hun cultuur niet respecteert.

Oh kijk, zij is ook al weer terug van het wandelen met haar hondje in het bos. Dat doet ze iedere dag. Dan komen daar allemaal mensen met van die zelfde hondjes. Dat vinden ze blijkbaar gezellig. Daar zullen ze mij wel niet bij willen hebben met mijn hondjes, want die zijn anders. Ja, overal is discriminatie hoor, zelfs bij de dieren.'

Historisch besef

2008-02-05T22:11:00.000+01:00

We zijn hier nu al enkele dagen bezig met opnamen en het gaat moeizaam. Het script bleek bij aankomst nog niet klaar en ook een overnachtingsplek was niet geregeld. 'Flying by the seat of our pants' is dus het beste dat we kunnen doen.

Overdag zijn we veel op stap. Rondrijden met de kaart op schoot, een lijst met adressen bij de hand en onderweg telefonisch afspraken maken voor de volgende dag. Zodra we dan weer ergens op een plaats van bestemming zijn aangekomen of iets interessants zien, ga ik wat rondkijken en begin ik praatjes met iedereen die ik tegenkom, in de hoop zo extra informatie of nieuwe aanknopingspunten te vinden. Ondertussen moet ik mijn cameraman vertellen wat ik wil hebben en vertaal ik wat er gezegd wordt. We zijn op zoek naar duizend jaar geschiedenis verborgen in het landschap, in gebouwen en in stratenpatronen. Kelders en zolders worden bezocht. Het archief, het depot en de bibliotheek worden van hun geheimen beroofd. Specialisten worden uitgehoord en lokale legenden geverifiëerd. 's Avonds bekijken we het geschoten materiaal, nemen we boeken door en wordt er aan het commentaar geschreven. En als we dan eindelijk te moe zijn om nog langer door te werken, dan drinken we, wordt er gepraat en verstrijkt de nacht.

Buiten in het duister ligt het oude weiland waarin zich nog de fundamenten van een kasteel bevinden en iedere avond als het weer veel te laat geworden is, gaat een van ons naar buiten met de woorden: 'I'm going to piss on history'.

Overmoed

2008-02-01T21:46:00.000+01:00

'Zullen we afspreken dat mijn zoon later jouw dochter ten huwelijk vraagt?'

Fijnproeven

2008-01-27T18:24:00.000+01:00

Vrijer was weer eens met Pelgrim mee naar diens stamkroeg, waar ze honderdvijftig verschillende bieren hebben. 'Omgerekend betekent dat dus dat je drie jaar lang iedere week iets anders kunt drinken. En dan reken ik de tap- en seizoensbieren nog niet eens mee.'

Bewonderend keek Vrijer naar de wand vol verschillende bierflesjes en zijn woorden klonken alsof hij de berekening voor het eerst maakte. In werkelijkheid trok hij deze conclusie iedere keer als hij zijn huisgenoot vergezelde naar het kleine cafeetje aan de gracht. Vervolgens ging hij dan over tot het opnoemen van alle verschillende bieren die hij zich herinnerde in het verleden eens gedronken te hebben en die hij nu op een van de planken achter de bar herkende. Vandaag hadden vooral de abdijbieren zijn interesse en met name dat ene flesje zonder etiket. 'Denk jij wat ik denk dat dat is?' begon hij. 'Zou dat dat bier zijn van dat ene klooster waar je alleen eenmaal per jaar aan de kloosterpoort bier kunt kopen en waardoor dan in de wijde omtrek verkeersopstoppingen ontstaan? Dat moet haast wel, als je alleen al naar die prijs kijkt: elf euro! Die ga ik proberen.' Pelgrim koos zijn standaard 'openingsbier' en beide vrienden genoten in stilte.

Toen Vrijer even werd afgeleid verwisselde Pelgrim de glazen. 'Van de eerste tot de laatste slok goed.' was Vrijers conclusie nadat hij weer een ferme teug genomen had. Pelgrim knikte instemmend.

Troostrijk

2008-01-23T21:46:00.000+01:00

Eerst zie ik ze buiten bij de pin-automaat. De dame bedient het ding, terwijl de man aanwijzingen geeft en tegelijkertijd de omgeving in de gaten houdt. Daarna staan ze in het postkantoor voor me in de rij. Eenmaal aan de beurt loopt hij ongedurig rond terwijl zij het woord voert. In haar handen houdt ze een verfrommelde giro-envelop. Ik versta alleen de lokettiste:

'Helaas mevrouw, dat mogen we niet doen. Maar u kunt daarvoor wel op internet een formulier downloaden. Heeft u internet?' - 'Of hebben anders misschien uw kinderen internet?' - 'Oh, die heeft u ook niet.' - 'Nou, wat u dan kunt doen is de Nederlandse Bank bellen. Die kunnen u hier vast wel mee helpen.' - 'Nee mevrouw, dat nummer heb ik helaas niet voor u' – 'Dat moet u zelf even opzoeken.' Nu mengt de man zich luidruchtig in het gesprek: 'En waar moeten we zoeken? Op internet zeker?' Hij maakt grote machteloze gebaren en de vrouw peutert nerveus aan de snippers in haar envelop. 'Ja, ik kan er ook niks aan doen' probeert de baliemedewerkster nog een keer, maar de man beent al weg; gevolgd door de dame met de envelop vol verkoolde geldsnippers.

Even later sta ik in de supermarkt mijn lunch af te rekenen en het stel met het verbrande geld staat achter mij. Ze gaan een fles sherry kopen.

Petit histoire

2008-01-06T20:43:00.000+01:00

Na een telefoontje donderdagavond, zat ik de volgende ochtend al bij het echtpaar aan de koffie in hun chique seniorenflat. Levendige familieherinneringen gingen drie generaties terug, het tafeltje op de negentiende eeuwse krijttekening stond in de hoek bij het raam en wanneer de feiten eventjes niet meer spontaan voor de geest kwamen waren er lijstjes of een aantekening om mijn gastheer verder te helpen. Een dag later hoorde ik dat Jan overleden was.

Jan woonde samen met zijn broer beneden in de oude antiekwinkel van zijn moeder; de rest van het pand werd niet gebruikt. Ik maakte wel eens een praatje met hem bij de voordeur en hij vertelde dan over zijn tijd in de Amsterdamse onderwereld. Het waren verhalen waar geen touw aan vast te knopen was. Verder vertelde hij over de losse kachelpijp, de lekkende waterleiding, de verstopte afvoer en de andere dingen die hij nog moest repareren. Als het koud was kon je hem temidden van de rommel op de kachel zien zitten. Van een oud buurvrouwtje hoorde ik dat hij zijn water van de hoofdkraan aftapte en dat hij zijn huisvuil regelrecht in de gracht kieperde. Altijd had hij de zelfde broek aan. Twee maanden geleden overleed zijn broer. 'Ze hebben samen gezopen en met messen tegenover elkaar gestaan. Ze hebben hun moeders hart gebroken.' zo vatte een buurtbewoner hun relatie samen. Maar nu was Jan zelf gebroken. Hij kreeg een infarct die hij ternauwernood overleefde. Na een week tieren en jammeren in het ziekenhuis mocht hij weer gaan en hij wilde van niemand hulp. Nog enkele malen dacht hij dat zijn hart het opnieuw begaf en op oudjaarsavond was het dan eindelijk zo ver.

Familie die je anders nooit zag is nu het huis aan het leeghalen. Een wat te net geklede vrouw met afwashandschoenen blijft maar herhalen: 'Je schaamt je toch voor zo'n troep'. Een knul van een jaar of zestien ziet een dvd slingeren en pikt hem snel in. Bij de grote blauwe vuilniszakken houdt een man met schakelketting en leren jack in de gaten dat er geen zilver wordt weggegooid. Niemand zal ooit Jan's geschiedenis schrijven.

Erfgenamen

2008-01-04T17:53:00.000+01:00

We hebben een verkeerde afslag genomen en rijden nu over een provinciale weg, met rechts van ons ongeveer een hectare kruisen en aan de linkerkant nieuwe huizen aan de rand van een dorp. Hoe zou het zijn om daar te wonen?

Iedere ochtend bij het openen van de gordijnen staan ze er al; de gevallenen. Ga je naar school, werk of de bakker, dan kijken ze je na. Door hun strakke opstelling lijken de kruisen bij het passeren om je heen te bewegen. En als je na het avondeten nog even naar de rivier wilt, moet je ze wéér onder ogen komen. Van ieder deel van je dagelijks leven zullen ze in meer of mindere mate getuige zijn; de gesneuvelde soldaten van negentig jaar geleden. Kenners zullen kunnen vertellen tot welk legeronderdeel ze behoorden en wanneer en hoe ze aan hun einde gekomen zijn. Voor mij zouden ze vooral een constante aanklacht zijn aan het einde van iedere dag: ‘Hebben wij hier nu ons leven voor gegeven? Zijn er geen belangrijker zaken om je druk over te maken? En wat ga je nou morgen doen?’

De auto blijft rijden en ook wij gaan verder met kibbelen over het hoe en waarom van ons verdwalen.

Vuurproef

2008-01-01T23:30:00.000+01:00

Aangaande vuurwerk ben ik zeer terughoudend en gewetensvol opgevoed.

In mijn herinnering hebben we slechts één keer vuurwerk gehad en bij die gelegenheid doneerden we als familie een gelijk bedrag aan een goed doel. We hadden toen twee vuurpijlen; een rode en een blauwe, met bolletjes in de dop. Helaas vlogen ze de verkeerde kant op over het huis en ik weet dus niet of ze de moeite waard waren. Sindsdien is mijn houding ten aanzien van vuurwerk eigenlijk altijd wat ongemakkelijk gebleven. De pracht en het spektakel vind ik moeilijk te combineren met de verspilling en de vervuiling. Daarom ben ik al jong begonnen dingen zelf te maken. Van een lucifer en wat aluminiumfolie maak je namelijk gemakkelijk een raketje; vier lucifers schiet je weg met een veertje en de achterkant van een balpen en een doosje lucifers en een rolletje plakband zijn genoeg om een heus rotje te maken.

Gisteravond was ik achter huis bezig met een nieuw project: een vuurwiel met een doorsnee van zo’n acht meter. Alles ging precies zoals gepland en het resultaat was spectaculair. Maar volgens de buurjongetjes was het toch geen écht vuurwerk, want ik had er geen lontje aan gemaakt.

Initiatie II

2007-12-05T22:48:00.000+01:00

Samen met de kleine reisgenoot op stap gaan maakt in mij gevoelens van grote verantwoordelijkheid wakker. Aan mijn hand zal hij de wereld gaan ontdekken, ook al zit hij nu nog in een kinderwagen.

Toen we na een lange reis even bij een klooster stopten, heb ik hem daarom uitgebreid verteld over de prachtige ruïnes, de oorlog en het heerlijke bier dat hij me geregeld ziet drinken. Ook heb ik hem al laten zien hoe Monet zich in zijn werk ontwikkelde van figuratief naar nagenoeg abstract. Op het strand heb ik hem uitgelegd dat de zon niet écht in de zee wegzakt en bij het aanmaken van de houtkachel heb ik hem laten zien dat je een beginnend vuurtje niet moet smoren met bijvoorbeeld een overdaad aan papierproppen. Verder heeft hij inmiddels olijven gegeten, een neolithische grafheuvel gezien, enkele openluchtconcerten bijgewoond en heeft hij een eigen stamkroeg.

In de buurtsuper wilde ik hem vorige week juist gaan uitleggen waarom we voor onze boodschappen betalen, toen de kleine man vrolijk naar de kassiere begon te lachen en uitnodigende smakgeluiden ging maken. Als antwoord overlaadde ze hem met kusjes en complimentjes, terwijl het monetaire stelsel nog op mijn lippen lag.

Rondgang 3

2007-12-01T01:41:00.000+01:00

Het gaat beginnen. Ik voel het en ik zie het. Voor dit moment en alles wat hierna gaat komen zijn we gister helemaal hierheen gekomen en nu mag ik dus niks missen.

Uit de donkere achtergrond maakt zich de locale ruiterij los. Niemand lijkt ze een startsein of richting aangegeven te hebben. Zo'n vijftig ruiters gaan gewoon hun weg door de menigte, zonder dat de mensen op het plein zich om hen bekommeren. Dan volgt het muziekcorps. Van de muziek krijg ik niks mee, want ik sta de paarden nog na te kijken. Wel zie ik dat een jonge trompettist iets heeft laten vallen en er nu naar zoekt in het donker tussen de stenen. De rest van het corps gaat verder. Uit het publiek helpt nog iemand mee met zoeken, totdat ze vlug aan de kant moeten voor de kar. De kar die getrokken wordt door zes paarden, met daarop de enorme zilveren kist van Gertrudis, omgeven door vier uit hout gesneden trompetterende engelen. Mensen drommen vanaf het hele plein op de kar toe en blijkbaar is in het verleden wel eens iets mis gegaan, want de brandweerlieden die zojuist de kist nog tilden, lopen nu aan weerszijden van de paarden en de wagen, met een touw tussen zich in, om de menigte op een afstand te houden.

Dit moment. Nu komt het er op aan. Wat zie ik? Wat wil ik zien en hoe? Waar gaat de stoet zodadelijk heen en vanuit welke hoek heb ik het beste overzicht? Belichting; wel of geen flits en de paarden komen dichter bij. Ze zijn al voorbij en ik moet aansluiten, achter het avontuur aan.

Portal

2007-11-23T23:45:00.000+01:00

Omdat het passend leek en omdat ik zo snel niks beters wist, bestelde ik koffie met appeltaart. Pas later las ik dat er ook spritsen bij de filterkoffie geserveerd werden.

Op zoek naar een verhaal, begon ik een praatje met de uitbaatster. Ze had een droeve uitstraling en droeg mogelijk nog de zelfde schort die ze dertig jaar geleden op haar eerste werkdag had gekregen. De enige échte verandering in het interieur gedurende al die jaren, was dat ze vorig jaar de tapijtjes van de tafeltjes had gehaald, omdat het formica veel gemakkelijker schoon te maken was. In een hoekje bij het raam hadden twee oude gastarbeiders het over hun verleden en de student die twee gokkasten tegelijk bespeelde was er zeker van dat hij hier geen bekenden tegen het lijf zou lopen. Ondertussen hoorde ik over de eerste eigenaars die hier anderhalve eeuw geleden begonnen waren; over de schoonvader die de zaak had vrijgekocht van een bierbrouwer en hoe ze er nu met haar man haar nering had.

De sfeer was fantastisch, maar de aanzet tot een verhaal vond ik pas twee dagen later: Een kennis vertelde hoe de twee ramen aan de voorkant boven de zaak altijd donker zijn. Ook vertelde hij dat de vergaderruimte achter bij de toiletten permanent op slot is en niet afgehuurd kan worden en dat het echtpaar de zaak ieder half jaar zo'n twee weken sluit; zogenaamd vanwege verbouwing.

Citaat

2007-11-22T22:42:00.000+01:00

'Velen zijn geneigd in het houden van zulk een dagboek iets ziekelijks te vinden. Er zijn inderdaad gevaren verbonden aan dat tasten in eigen boezem, die zelfbespiegelingen, dat angstvallig gadeslaan van elke neiging en zich tot misdaad rekenen van elke kleinigheid. De grens die zedelijke nauwgezetheid en pijnlijke haarkloverij scheidt wordt allicht overschreden. Daarom raadt men liever aan zich maar niet te veel met zichzelf bezig te houden.'

Grand finale

2007-11-11T22:40:00.001+01:00

Bij de ingang heb je nog niks door. Zoals gewoonlijk wacht er een taxi en verder staan ook hier de verstokte rokers onder de overdekte entree hun kwetsbare gezondheid te bespotten. Maar na de receptie wordt alles anders; dan begint ‘het nieuwe zorgen´.

In de hal staan vier computers die voor de bewoners bestemd zullen zijn, terwijl vooral kleinkinderen en schoonzoons er hun voordeel mee doen. Oma wordt niet meer in haar eigen kamer bezocht; ik weet eigenlijk niet eens of ze die nog wel heeft. Tegenwoordig halen we haar namelijk op in de ‘conversatieruimte’ en dan nemen we haar mee naar het restaurant. Overdag zit Oma gezellig met de andere bewoners –die hier cliënten genoemd worden- in deze woonkamer achtige ruimte voor zich uit te kijken. De radio staat gezellig wat te hard en de zevendelige Elsevier-familie-encyclopedie blijft ongebruikt in de kast staan. ’s Avonds zal ze hier ook wel zitten. In het restaurant zijn allemaal tafeltjes waaraan de cliënten hun familie kunnen ontvangen en bij het buffet kan thee, koffie en wat lekkers gekocht worden. Ook is er een speelhoek voor de kleintjes, want die grote ton met speelgoed die vroeger bij Oma op zolder stond, kon natuurlijk niet mee.

De essentie van deze instelling blijft echter onverminderd zichtbaar: Een man in een rolstoel heeft geen benen meer. Per ongeluk blijft er een deur open staan en zie ik hoe een andere man op het toilet geholpen wordt. Het weggemoffelde emmertje met gebruikte injectienaalden is overvol en een groepje familieleden keert huiswaarts met enkele plantjes, de breedbeeldtelevisie en wat fotolijstjes.

Rondgang 2

2007-11-07T17:52:00.000+01:00

Het plein voor de kerk is afgeladen vol. Ondanks het duister en de mist, heerst er op dit vroege uur al een uitbundige sfeer. Vandaag wordt volgens de officiële telling voor de 731e maal de rondgang van Sint Gertrudis gehouden.

Als we het plein opkomen, is de mis net afgelopen. De lokale ruiterij en het muziekcorps staan klaar. Brandweerlieden dragen de kist met daarin de resten van de heilige de kerk uit en tillen deze op de met houtsnijwerk versierde wagen. De meeste mensen die aan de rondgang deel zullen nemen, hebben de kerkdienst aan zich voorbij laten gaan. Terwijl Gertrudis al direct na haar overlijden in 659 door de lokale bevolking heilig werd verklaard, duurde het nog tot de tweede helft van de 13e eeuw voordat de Katholieke kerk daarmee instemde. Hierdoor kon de verering van Gertrudis zich zo'n 600 jaar lang op spontane wijze en zonder kerkelijk toezicht ontwikkelen. Ook nu nog is de rondgang vooral een volksfeest. De misdienaars aan de voet van vluchtheuvel staan er dan ook wat verloren bij. Vrienden, familie en bekenden begroeten elkaar hartelijk en honden blaffen uitgelaten. De bakker aan het plein is op deze vroege zondagmorgen speciaal voor de gelegenheid open en doet goede zaken. Wie thuis nog niet gegeten heeft, grijpt hier zijn kans om nog snel even wat te eten voor de wandeling begint.

Met een hap van mijn croissant ruik ik tegelijk de wierook die door de mist om ons heen blijft hangen. Het wordt een mooie dag.

jongensdromen

2007-11-05T13:39:00.000+01:00

Vroeger, als ik televisie had gekeken, ging ik vaak naspelen wat ik gezien had. Nu doe ik dat niet meer; na het zien van het journaal of een actualiteitenrubriek.

Gister moest ik even bij de fietsenmaker om de hoek langs. Door de week heeft hij ergens een andere baan en in het weekend knutselt hij met zijn twee zoons aan auto’s, brommers, motoren en fietsen. Op de werkbank stond een kop koffie koud te worden naast een vaasje met plastic bloemen. Overal in de werkplaats zie je oude reclameplaten en mededelingenbordjes, vlaggetjes en andere memorabilia. Achterin hangen een motorjack en zwart-wit foto’s van een man op een racemotor. Terwijl de fietsenmaker mijn voorwiel uit elkaar haalt, roept hij z’n zoons met enkele kleurrijke krachttermen om er bij te komen. Iets aan de as schijnt zo bijzonder te zijn dat al het andere werk moet blijven liggen. Ben wil een sleutel 13, zoon één loopt al terwijl zoon twee het stuur moet vasthouden. Ik doe niet meer ter zake.

Thuisgekomen heeft mijn lief net koffie gezet. Buiten begint het te schemeren. In ons schuurtje staat een oud dressoir waarin ik gereedschap bewaar. Ook staat er een radiootje. Mijn handen jeuken.

Static on the radio

2007-11-03T19:35:00.000+01:00

Met een vriend doe je dingen. Je komt bij elkaar. Samen maak je een fietstocht, ga je de stad in of ergens naar toe.

In een avontuurlijke bui kwamen we op het dak van het provinciehuis te staan om daar foto´s te maken. Een andere keer zaten we weggedoken achter een kerkbank te wrikken aan vloerplanken. We vonden toen een schedeltje en wat andere botjes. In een roeiboot ergens in een poldersloot zijn we in het voorjaar natgeregend, herhaaldelijk hebben we avondnevel op zien komen uit een meer en we stonden in een traag stromende beek tot het duister viel. Samen hebben we gezongen terwijl we eten kookten en we hebben wilde ideeën uitgewerkt toen we eigenlijk moesten studeren. Op een koude avond samen uitzien naar een glas whisky, een sneeuwpop maken, of een windmolentje, karbit schieten, een fiets opknappen of samen dronken worden bij de openluchtbioscoop; het zijn allemaal dingen die er opzich niet toe doen.

Afgelopen week zijn we bijvoorbeeld niet samen naar een concert geweest. Ik was er alleen, op de voorste rij. Via de telefoon kon ik hem alleen wat krakende klanken laten horen. Maar toch weet ik dat hij op dat moment aan de avondhemel gezien heeft hoe de sterren er vanaf gespeeld werden.

Monumentenzorg

2007-10-30T13:37:00.000+01:00

Ergens onderweg tussen huis en werk wordt ik aangesproken door een man op leeftijd die bezig is met zijn ochtendwandeling. Mijn fiets vormt voor hem de aanleiding, maar al snel heeft hij het over heel andere dingen.

'Ja, mij hebben ze niet meer nodig. Ik heb mijn tijd gehad. Vroeger was ik betonvlechter, maar dat is nu ook al weer jaren geleden. Ja, dat was mooi werk. Zwaar werk hoor, maar ik zeg altijd, als ik het over moest doen, zou ik het weer doen weet je niet. Die spoorbrug bij het station, daar heb ik nog aan gewerkt en alle bruggen van hier tot aan Amsterdam, daar was ik ook bij. En ook de Pier hebben we nog gedaan, toen die verzakte weet je niet. Toen hebben we om al die palen speciale kransen gebouwd en die af laten zinken. Ja, mooi werk was dat. Maar ja, toen ben ik afgekeurd om m'n rug. En m'n knieën en handen wilden ook niet goed meer. Dus toen kon ik thuis gaan zitten.

Maar goed, als ik dan al die wegen zie en al die pijlers waar we aan gewerkt hebben, dan zeg ik altijd, ik zeg: Al was ik de koning van Spanje geweest, dan hadden ze nóg niet zoveel monumenten voor me kunnen maken als ik nu heb.

Vraaggesprek

2007-10-28T00:26:00.000+02:00

Met de komst van een kind verandert je leven onherroepelijk. Eerst staat de zaak een tijdje volledig op zijn kop en daarna is het gewoon anders. Dat geldt ook voor onze relatie met de buren.

Voorheen was de belangrijkste vraag als we elkaar tegenkwamen: 'Hoe is het?' Alleen Christine had er eens tegen mijn lief uitgeflapt: 'En gebeurt er ook nog wat in je buik?' Later bood ze daarvoor haar excuses aan. Verder maakte niemand ooit ook maar de geringste toespeling. Maar goed, toen de kleine reisgenoot er eenmaal was veranderde het contact dus. Wie ik ook tegenkom, iedereen vraagt iedere keer weer: 'Hoe is het met de kleine?' Telkens die zelfde vraag met ook telkens weer van mijn kant het zelfde soort antwoord. Steeds weer. Soms zelfs dagelijks: 'Hoe gaat het met de kleine?' Met deze vraag lijkt eigenlijk een soort nieuwe status quo tussen ons en de buren geïllustreerd te worden.

Althans, dat dacht ik, want gister kwam ik Faizal tegen. Zonder de standaard openingsvraag boog hij zich over de kinderwagen om vervolgens te concluderen dat de kleine knul flink groeide. En direct daarop volgde de vraag: 'En wanneer komt de volgende?'

Levenseind

2007-10-26T12:38:00.000+02:00

'Ik weet het niet meer. Nou is m'n waterleiding ook nog stuk en m'n broer is dood. Ik draai helemaal door.' Zomaar op straat begint Jan tegen me te praten. Tot nu toe wist ik niet dat hij me herkende.

Jan woont in de voormalige antiekzaak van zijn moeder en ik heb in het verleden wel eens een praatje met hem gemaakt. Hij vertelde over zijn tijd in Amsterdam. Namen als Joop, Gerrie en Cor kwamen langs. Hij had het over De Adder, maar bedoelde denk ik de Zwarte Cobra. En hij vertelde gedetailleerd over een brand in een sexclub. Ook vertelde hij over de gevel van zijn huis en hoe die van de gemeente opgeknapt moest worden. Verder ging het er over dat het huis veel te groot is en dat hij ook nog een huis in Amsterdam heeft. 'Wat heb je er aan!' was zijn telkens terugkerende conclusie. Wankelend tegen de deurpost hield hij een onsamenhangend verhaal over zijn tijd als kroegbaas en hoe hem toen de grond te heet geworden was. Hij is er toen een tijd tussenuit geknepen en heeft overal gezeten. En nu woonde hij hier met zijn broer, want de meeste van die gasten waren inmiddels zelf afgeknald en die overgebleven waren waren zelf nu toch ook oud.

Jan kreeg zaterdag een telefoontje uit het buurthuis. De man had hem gecondoleerd en Jan had gezegd dat dat niet nodig was omdat hij nog niet dood was. 'Nee' luidde het antwoord, 'maar je broer wel.'

Rondgang 1

2007-10-22T10:52:00.000+02:00

Het is nog donker en het mist. De weg naar het centrum lijkt vanochtend in niets op de route die we gisteren verkend hebben. Gelukkig vinden we een koetsje waar we achteraan kunnen rijden. Ook wanneer we de auto eenmaal geparkeerd hebben, is ons richtingsgevoel nog niet terug. We weten alleen nog dat het centrum lager ligt dan de omliggende wijken.

We zijn hier voor de rondgang van Sint Gertrudis. Door de eeuwen heen is de stad om haar klooster heen gebouwd en ieder jaar aan het eind van september gaat zij nog rond om haar domein te inspecteren. De tocht is zestien kilometer en begint om half zeven op het plein voor de kerk. Ons is verteld dat het een hele belevenis is, maar tot nu toe heb ik het vooral koud en vraag ik me af waarom we dit ook al weer doen. De neergaande straten liggen stil en verlaten in de donkere ochtendnevels; nergens rijdt verkeer. In een enkel huis is men al wakker en zie je families gezellig rond de ontbijttafel verzameld. Hier buiten hangt een spooksfeer. Voor en achter ons hoor ik nu het tikken van een wandelstok en soms ontwaar ik een meelopende schim.

Dan gaat mijn mobiel: 'Zijn jullie er al bijna? Ze zijn net begonnen met het zegenen van de kinderen en de kar is ook al uit de kerk gereden.' Na de bocht komt ons het warme geluid van een menigte tegemoet. Het gaat beginnen.

Oogsttijd

2007-10-18T00:09:00.000+02:00

Net voordat ik naar bed ga, kijk ik nog even uit het keukenraam. Buiten is het donker en guur; de pompoenplanten worden heen en weer geslingerd door de wind.

Iets te laat in het voorjaar stopte ik op een donker plekje tegen de schuur een paar pompoenpitten in de grond en al snel kwamen er groene scheuten boven. Twee jonge plantjes werden door de slakken opgegeten, enkelen kwamen gewoon niet op en twee anderen groeiden vrolijk voort. Met hun snelle groei en opkrullende grijpslierten zijn pompoenen typische woekerplanten die binnen de kortste keren je tuintje kunnen verstikken. Daarom heb ik er klimplanten van gemaakt. Ze gaan nu bij de schutting op, langs een stukje gaas waaraan ook de clematis houwvast heeft gevonden en tenslotte via touwtjes die vastzitten aan bakstenen op het schuurdak. En bij al dit begeleiden heb ik gestaag één vrucht zien groeien. Ergens in juni was hij er ineens. Steeds groter werd hij en de kleur verstreek met de zomer van groen via wit naar geel. Ik heb nog extra touwtjes ter ondersteuning gespannen voor dit stralende middelpunt van mijn herfstgevoel.

En nu dan dus vanavond. De glinsterend natgeregende bladeren worden hevig heen en weer gerukt door de najaarswind. En in dit visuele tumult zweeft de pompoen onbewogen op zijn plek. In het licht van de straatlantaarn hangt hij eenzaam achtergebleven tegen de schuur, terwijl het seizoen verder is gegaan.

Seizoensarmoede

2007-10-11T00:55:00.000+02:00

Dit keer wilde ik nou eens een keer níet stilstaan bij het einde van de zomer en het veranderen van de seizoenen.

Ieder jaar opnieuw de eerste pepernoten op één september melden wordt immers voorspelbaar. Zo is het ook met de eerste dag dat je de herfst ruikt. Dat moment is natuurlijk ieder jaar weer overweldigend, maar de hoeveelheid woorden waarmee je dat kunt beschrijven blijkt op den duur beperkt. Zo komt ook de laatste mooie zomeravond altijd weer als een verrassing; ieder jaar op een andere manier en op een andere plek, maar met steeds het zelfde gevoel van onmetelijk geluk en rijkdom. En daarom had ik dus juist dit jaar besloten dit alles eens volop in stilte te gaan beleven. Geen woorden over heimwee naar de zomer, niets over de gouden kastanjegloed langs de gracht en evenminiets over het verlangen naar lichtjes in uitgeholde suikerbieten of zelfgeknutselde lampions.

En zie eens aan, de omstandigheden werken mee. Nog voor ik goed en wel in mijn herfstmodus heb kunnen komen, zag ik tijdens een nachtelijke fietstocht al de eerste verlichte kerstboom in een woonkamer staan.

Buurtschap

2007-10-07T03:24:00.000+02:00

Al weer bijna zo'n drie jaar geleden vertelden we voor het eerst aan enkele mensen dat we van plan waren te verhuizen en dat we ook al wisten waar naar toe. De reacties waren eigenlijk vrij unaniem:

Het ondersteunend personeel bij mijn lief op het werk begon accuut moord en brand te schreeuwen, terwijl stafleden zich wijselijk stil hielden, maar ook duidelijk de nodige bedenkingen hadden. Ook was er een bevriende makelaar die me bij het horen van de straatnaam vol ongeloof aankeek; alsof ik verklaarde dat we dreigden dakloos te worden. Van een buurman heb ik inmiddels gehoord hoe hij vroeger in deze straat alles kon krijgen wat elders niet verhandeld werd. Drank, kleding, electronica en wapens. Met oud en nieuw hadden sommigen hier de woonkamer vol illegaal vuurwerk. Een bleek hier jaren geleden, voor de herstructurering gewoond te hebben en kon schokkende verhalen vertellen over ongedierte. En onlangs verteld iemand mij in geuren en kleuren hoe in deze straat een kameraad van hem was doodgeschopt en hoe hier een fotomodel woonde dat zijn liefje was maar ondertussen een kind verwachtte van een Italiaanse milionair en stiekem een particuliere abortus in een achterkamertje regelde.

Afgelopen week sprak ik met Tantet Saar, bij de brug op het bankje en zij had haar eigen verhaal: 'Maar weet u wat het was, vroeger was het allemaal anders. Ja, dat mag je nu niet meer zeggen, want dan ben je gelijk een racist, maar vroeger was het hier een fijne buurt. Het waren hier allemaal winkeltjes. En de deur kon je toen gewoon open laten. Maar dat is nu niet meer zo met al die andere mensen.

Baby-economie

2007-10-04T11:19:00.000+02:00

Ik had het ook al eens van iemand anders gehoord: de geboorte van een kind heeft een ingrijpend effect op je positie in de buurt.

Na de geboorte van onze kleine reisgenoot, werden we overspoeld met attenties, aandacht, eten en kadeautjes. van één gezin kregen we zowat een hele garderobe en uitzet: kleertjes, slabbetjes, schoentjes, plastic servies, een rammelaar; noem maar op. Een buurvrouw had met haar dochtertje een ongeveer 8 meter lange slinger van fel gekleurde knuffelbeesten gemaakt. Er waren veel rompertjes, truitjes, jasjes, broekjes, petjes en speeltjes. Eén familie overtrof echter alle anderen: omdat ze er vanuit gingen dat we eigenlijk alles wel zouden hebben, gaven ze ons gewoon vijftig euro. In een envelop, op een avond stilletjes in de brievenbus gestopt. Sindsdien zorgen mijn lief en ik er steeds voor dat deze mensen extra veel ruimte krijgen om de kleine man te bewonderen en er mee te knuffelen.

Onlangs was er weer zo'n contactmoment. De buurvrouw stond te praten met een vriendin toen ik langs kwam. Met een genereus gebaar liet ik het beiden de kinderwagen in duiken. Toen de buurvrouw als compliment opmerkte dat deze baby zó lief was dat ze er zo wel tíen wilde hebben, dacht ik vooral aan de vijfhonderd euro die me dat dan zou gaan kosten.

Warm welkom

2007-09-24T11:59:00.000+02:00

Het misvormde kerktorentje lijkt tegen de avondzon op een afgebroken boomstam. Zwaluwen vliegen laag over de straat en Dolly -de gezelligste hond van het dorp- ligt als altijd op het grasveldje. Ze is weer een jaartje ouder geworden.

Terwijl ik begin met uitladen, gaat mijn lief samen met onze kleine reisgenoot op het bankje voor het huis zitten. Gister heeft hij een eigen paspoort gekregen en dit is zijn eerste buitenlandse ervaring. Als de auto leeg is, loop ik eerst even naar Henk, om ons te melden. Henk woont hier al meer dan tien jaar en spreekt nog altijd uitsluitend Nederlands. Toch lijken de meeste mensen hier in het dorp hem prima te begrijpen. Rond zijn huisje achter de kerk ligt altijd een chaotische verzameling van oude machines, bouwmateriaal en afgedankt huisraad. Straks wil ik nog gauw even wat walnoten in de tuin gaan rapen en ook moet ik voor het donker wordt nog een voorraadje brandhout uit de schuur halen.

Wanneer ik aanbel roept Henk dat er aan de deur niet gekocht wordt. Daarna gaat de deur open en krijg ik een denkbeeldig pistool tegen mijn slaap gedrukt: 'En waar is nou dat geboortekaartje dat je me beloofd had?'

Naastenliefde

2007-09-07T00:03:00.000+02:00

Bij ons in de buurt wordt een kleding-inzamelingsactie gehouden waarvan de opbrengst ten goede komt aan Koerdische vluchtelingen in Irak. Er zijn vorige week briefjes verspreid en vandaag staat hier en daar een plastic zak buiten. Ome Cor weet er ook van:

'Ja kijk, ik vind het natuurlijk hartstikke goed hoor dat ze dat doen, voor die mensen daar. Als je dat toch soms op de televisie ziet, weet je niet. Dan zie je van die spelende kinderen bij een uitgerbande tank of in de sneeuw. Nou dat doet je dan toch wel wat hoor en dat heb ik niet snel. Maar nee, ik heb niks dat ze daar kunnen gebruiken. Ik verslijt me kleren altijd tot op de laatste draad en anders is het zulke ouderwetse troep dat je zelfs die arme stakkers daar d'r niet meer in kunt laten lopen. Ellie had al wel wat kleren van d'r eigen klaargezet in een tas, maar toen zeg ik: 'Meid, heb je wel eens goed gekeken naar hoe dat soort vrouwtjes er hier in de straat bijloopt? Dan kan je toch niet verwachten dat ze daar in hun eigen land dat soort kleren van jou willen dragen?'

En trouwens, ik zag net dat Turkse buurvrouwtje van ons en ik weet van haar man dat zij ook Koerdisch zijn en die zie ik dus zo een partij kleren van haar zoontje ik de vuilcontainer kieperen. Dus je begrijpt, van mij hoeft het niet meer.

Vakantiegevoel

2007-09-04T11:15:00.000+02:00

De scholen zijn weer begonnen. Vorige week kondigde het eind van de vakantie zich al aan. Iedere avond was er veel verkeer en rumoer in onze straat van families die in busjes thuiskwamen na ruim zes weken weggeweest te zijn. Ook Jusuf en zijn broertjes zijn weer terug.

Jusuf vertelt dat hij naar zijn tante is geweest die in een heel groot huis woont en dat hij daar iedere dag om zeven uur naar de stad ging. Hij zegt dat hij er niet zo veel aan vond, want zijn vader was niet mee; die moest thuis blijven om op het restaurant te passen. Op mijn vraag wat hij allemaal gedaan heeft in de vakantie, vertelt Jusuf hoe hij drie keer naar Drievliet is geweest. Zijn vader heeft niet alleen een restaurant maar ook een garage en ik herinner me dat Jusuf in mei enthousiast vertelde over de twintig toegangskaartjes die ze gekregen hadden als bonus voor het verkopen van een paar mercedessen. 'Maar in Turkije?' wil ik weten. 'Wat heb je in Turkije allemaal gedaan?'

'In Turkije werd ik iedere morgen om half zes wakker. Mijn tante heeft al grote kinderen en die werken in hun winkel in de stad en dan ging ik met ze mee.'

Opgebroken straat

2007-08-30T18:09:00.000+02:00

Ik moet twee mij onverwachts tegemoetkomende vrachtwagens ontwijken en daarna is er plotseling geen wegdek meer.

Voor mij maakt een man met grijzend haar op een mountainbike; gekleed als acrobaat, rechtsomkeer. Zelf kies ik er voor om over de nieuw aangelegde stoep te fietsen zonder daarbij de voetgangers tot last te zijn. Midden op het trottoir loopt een man in een stijlvol grijs pak, met in zijn hand een emmer vol gereedschap. Hij heeft geen haast en daardoor kan ik wat om mij heen kijken. In een in aanbouw zijnd winkelpand buigt een staalvlechter schijnbaar moeiteloos en met zijn blote handen een centimeters dikke staaf ijzer. En de stratenmakers lopen ondanks het vroege en nog frisse uur allemaal al met ontbloot bovenlijf rond. Eén van hen lijkt trouwens een zandtaartje te willen maken. Voorovergebogen brengt hij met twee handen een bultje zand bij elkaar. Op het hoopje plaats hij heel nauwkeurig een geel balletje en dan doet hij de afslag met een kapotte schep. Het zou me denk ik niet eens verbaasd hebben als op dat moment plots een confetti-fontein was gaan spuiten of de eigenaar van de bloemenzaak was gaan dansen.

Nog juist weet ik twee mannen in bakkerskleding te ontwijken, die naar het lijkt zakken meel naar een betonmolen brengen. Vanaf hier is het wegdek weer in orde en kan ik gewoon verder op straat fietsen.

Vacuüm

2007-08-26T22:54:00.000+02:00

Na aankomst leek deze foto me gister wel een goede illustratie van mijn reisgevoel.

Ik kan eigenlijk heel weinig met reizen per vliegtuig. De wachttijd voor en na vertrek duurde in mijn geval langer dan de reis zelf, terwijl je vroeger met paard en wagen op zijn minst enkele weken onderweg zou zijn geweest. En daarbij komt nog eens dat we al in de lucht waren voordat ik me realliseerde dat ik even uit mijn boek op moest kijken voor dit speciale moment. Even later had ik nóg zo'n ervaring: onnadenkend volgde ik de borden naar de bagageband en de uitgang, alsof ik nog op Schiphol liep. Tijd en afstand lijken er gewoon niet toe te doen als je je op deze manier verplaatst. Ik heb zelfs wel eens gehoord dat ze met atoomklokken hebben aangetoond dat je de tijd feitelijk verandert door te vliegen. En even later zit je dan in een vreemde stad in een vreemd appartement met buiten vreemde geluiden achter je laptop je dagelijkse werk te doen. Dit is je thuis voor de komende week en van de stad zul je eigenlijk niet veel meer te zien krijgen dan je uitzicht.

Zo dacht ik eerst over deze afbeelding. Gisteravond zijn we naar een café om de hoek gegaan, waar ze eenvoudige, vette maaltijden serveren en grote pullen bier. Daarom weet ik nu dat deze foto veel beter mijn kater illustreert.

Verleidelijk

2007-08-20T01:28:00.000+02:00

Aan het tafeltje naast ons zitten een meisje en twee jongens. Ze heeft gelaatstrekken die je hier niet veel ziet.

Haar gezicht is open, met een frisse blik. De kaaklijn is krachtig, haar mond valt van nature een beetje open en ze heeft een mooie rechte neus. Haar kledingkeus is weinig bijzonder, maar past haar goed. Terwijl ik haar vanuit mijn ooghoek observeer, realliseer ik me dat ik haar zou durven aanspreken. Ze is aantrekkelijk, maar net niet zó knap dat ik er onzeker van wordt. 'Inderdaad jouw type' beaamt mijn gastheer.

Tijdens het vervolg van onze maaltijd zie ik hoe ze een doos met kleine sportschoentjes tevoorschijn haalt die ze omstandig aan haar tafelgenoten laat zien. Eerst denk ik nog dat ze de schoentjes aan iemand kadeau gaat geven, maar ze houdt ze te lang vast en ook de twee jongens lijken te zeer geinteresseerd in het babyschoeisel. Blijkbaar weet ze het nog niet lang, want er is nog niks te zien. Wanneer ze op het punt staat te vertrekken, vertelt ze haar vrienden iets waar deze om moeten lachen.

Terwijl ik haar nakijk naar de tramhalte aan de overkant, geeft mijn gastheer de vertaling: 'Ze zei dat ze er naar uit ziet om straks met haar kinderwagen een zekere Ema op te wachten en ze zei dat ze Ema's reactie dan wel eens wilde zien als Ema's man daar dan toevallig ook was.'

Mazenjager

2007-08-17T00:38:00.000+02:00

Hoe zal ik hem beschrijven. Hij komt wat verward over. Grijze pantalon, versleten riem waarvan het uiteind los hangt, schoenen waarvan je je afvraagt waar je zoiets nog kunt krijgen en een overhemd met frisse streep, waarschijnlijk gekocht bij een textiel-discounter. Ook heeft hij een linnen schoudertas bij zich met spul er in. Na de onvermeidelijke begroeting begint hij ongevraagd te praten:

'Maar weet u, het ís vandaag toevallig inderdaad een goede dag. Want weet u, het is zoals ik altijd zeg, het is maar hoe je naar de werkelijkheid kijkt. En als je dan goed op let, dan kun je soms ineens een kans zien waar je anders zomaar aan voorbijgelopen was. Begrijpt u wat ik bedoel? Kijk ik bedoel, het is eigenlijk net zoals in die ene film weet u wel, die film over die man die al die pakjes yoghurt koopt omdat hij iets gevonden heeft. En dat hij dan allemaal airmiles kan krijgen ofzo en daar niet voor hoeft te betalen. Maar dat is dus niet alleen in de film zo. Want als je dus goed op let en om je heen kijkt, dan zie je dus dat dat soort dingen dus ook in het echt kunnen gebeuren! En dat had ik dus vandaag. Ja meneer, vandaag had ik dat, dat ik ineens ik zal maar zeggen een gat in het systeem zag. Zomaar een klein dingetje waar nog niemand aan heeft gedacht. En daar ga ik nu dus iets mee doen. Want ik had dus een electriciteitskabel gekocht die precies 10, 99 kostte en dat heb ik toen met mijn bankpasje betaald want anders rekenen ze te veel. Maar toen ik dus thuis kwam bleek het niet de goede kabel te zijn dus toen heb ik hem terug gebracht en mijn geld terug gekregen. Maar die 99 cent die krijg je natuurlijk niet terug. Want ze geven je gewoon elf euro en dus één cent te veel. En die heb ik dus gewoon gekregen! Daar hoefde ik niks voor te doen. En daar zit het hem dus in, in dat afronden van die bedragen. Want toen dacht ik dus, als ik dat nou eens met veel meer dingen ga doen. Dat ik van iets heel veel ga kopen en het dan weer terug breng. En dan dus niet zomaar een beetje, maar echt met hele grote aantallen tegelijk. Dan kan dat dus best eens wat gaan opleveren, denkt u niet.'

Ik wilde mijn gesprekspartner er juist op attenderen dat je met de huidige afrondingsregels nooit meer dan twee cent winst kunt hebben per transactie, toen hij zelf dit punt al benoemde: 'Maar dan moet je niet met bedragen van 99 cent werken, want dat gaat te langzaam, dan moet je artikelen uitzoeken met 98 cent, want dan gaat het twee keer zo snel.'

Kraamtijd

2007-08-07T02:40:00.000+02:00

De jonge-vader in de rij voor de kassa oogt vermoeid en kwetsbaar. Hij is ongeschoren, heeft diepe wallen onder zijn ogen en ondanks het frisse weer draagt hij onder zijn jas alleen een versleten t-shirt.

Zijn vrouw of vriendin zal thuis wel afgepeigerd in bed liggen, terwijl een bazige kraamhulp de scepter over de huishouding zwaait. En ondertussen ligt in een wiegje dat onbegrijpelijke nieuwe leven, met armpjes, voetjes en een hoofdje. Een wezentje dat geluid maakt als het wakker is en eens een volwassen mens zal worden. Nu is het echter nog niet veel meer dan de zwakke plek van zijn vader.
Buiten op straat en hier in de winkel gaat alles ondertussen zijn gewone dagelijkse gangetje. Fietsers en automobilisten bestrijden als altijd op straat elkaars bestaansrecht en binnen gaat de verkeersopstopping verder met mandjes en karretjes. Ook de jonge-vader probeert op te gaan in de drukte. Hij zoekt zijn gebruikelijke uitstraling en houding maar vindt die niet. Naast de standaard levensbehoeften heeft hij ook 'baby-wasmiddels', luierdoekjes en een tube zalf in zijn mandje zitten en dat voelt heel anders. Zijn wereld staat op zijn kop en draait gewoon door.

Voor hem bij de kassa staat een meisje met een rol beschuit en een doosje roze muisjes en hij hoort zichzelf vragen of er bij haar in de familie ook een kindje geboren is. 'Nee hoor' is het verbaasde antwoord, 'ik vind het gewoon lekker.' Geschrokken mompelt de jonge-vader wat excuses, terwijl hij onhandig zijn boodschappen afrekent en naar huis vlucht.

Vakantieleed

2007-08-02T21:05:00.000+02:00

'Hé, lang niet gezien man, op vakantie geweest?'

'-Ja zeker, een maand naar Suriname geweest. Echt heel lekker, ja. Ik was er al zeker zo'n vijf jaar niet meer geweest, dus dat werd wel weer eens eventjes tijd. En dat weer natuurlijk hè. Ik moet hier nu echt weer eventjes wennen hoor. Maar het is daar wel heel erg veranderd sinds ik er voor het laatst was. Het is daar nu allemaal tourisme. Nederlanders, Amerikanen, Brazilianen, Colombianen. Echt iedereen wil daar nu heen en dat zie je ook aan de economie. Je ziet nu nergens meer een kapotte auto, maar alleen nog maar mooie wagens. En overal wordt gebouwd. Niet door de regering, maar door de mensen zelf.. Precies, dat zeg ik: dat is heel belangrijk. Maar het is ook wel goed om weer thuis te zijn hoor. Ja toch? Ja nou, want eigenlijk zou ik vorige week al thuis komen. Maar ja, ik had last van die vertraging hè? Dus toen moest ik mijn werk bellen enzo dat ik pas later terug zou komen. Maar daar hadden ze gelukkig wel begrip voor hoor.. Ja, dat was wel eventjes vervelend natuurlijk. Daar reken je niet op. Ook met de politie enzo, dat ze me meenamen naar het bureau. Want daar ben ik toen twee dagen geweest. Nou dan duurt een dag lang hoor als je met handboeien vastgemaakt ligt aan een houten bank. Dat is echt geen pretje hoor. Want toen bleek dus dat ze me de hele tijd al in de gaten hadden gehouden. Ik wilde er gewoon goed uitzien weet je wel, met kleren en sieraden enzo. Maar dat had iemand dus gezien ofzo en toen waren ze dus het een en ander gaan denken, denk ik. Nou dus toen ik op het vliegveld kwam stonden ze daar al mooi voor me klaar met zeven politieauto's! En ik heb ze nog zo gezegd: jullie maken een fout. Maar ja je weet hoe dat gaat, dus ze namen me toch gewoon mee. Dus nou zit ik zo van: bij wie kan ik hierover klagen, want ik kan dit zo natuurlijk niet zomaar laten gebeuren. Maar ik heb gelukkig een hele goede advocaat die zo voor me naar Suriname vliegt. Dus van mij zijn ze voorlopig nog niet af.'

Behelpen

2007-07-30T11:24:00.000+02:00

Hier in de buurt moet je rekening houden met diverse gevoeligheden.

Er zijn buren die geen varkensvlees eten en anderen doen dat juist wél omdat zij op hun beurt geen rund mogen. En alcohol wordt door de ene groep categorisch afgewezen, terwijl de anderen absoluut niet zonder hun bacardi-cola kunnen. Ook de keer dat onze buurvrouw de hele buurt op geroosterde kip trakteerden en één stel dit wijgerde omdat ze net midden in een reinigingsperiode zaten is illustratief. Zulke dingen leiden dan tot veel onuitgesproken onbegrip waarna iedereen weer verder gaat met zijn leven. Ook heb ik wel eens een hele preek van de slager aangehoord over hoe ongezond varkensvlees wel niet zou zijn. Eén keer had hij per ongeluk een stuk varken gegeten en daardoor was hij onmiddelijk ernstig ziek geworden. Voedselvergiftiging, koorts, tijdelijke blindheid; met salami valt niet te spotten. Ook grappig was mijn buurman die mij met een rokende gast bij de achterdeur zag staan en dacht dat wij daar stonden omdat ik binnenshuis geen bier meer mocht drinken. Wijselijk zwijgen en mij afvragen hoe ik zelf mijn toewijding uit, is meestal mijn reactie.

Bij de kassa kwam na mij een jongen die twintig blikjes energy-drank op de band zette, hoewel hij -afgaand op de blik in zijn ogen en zijn vluchtige bewegingen- aan energie niet direct een gebrek leek te hebben. Toen ik hem dit zei, antwoordde hij bevestigend, met de toelichting '..maar je moet toch wát, als je geen alcohol mag'.

Tunnelvisie II

2007-07-26T22:18:00.000+02:00

Ik zag een tekenfilmversie van 'Reis naar het middelpunt der aarde' en ging in de achtertuin graven. Telkens weer kwam ik na iets meer dan een meter bij het grondwater en sindsdien richt ik mij op tunnels die al gegraven zijn of beter: gegraven 'zouden' zijn.

Kort nadat ik de schep met rust liet kwam ik bijvoorbeeld tot de overtuiging dat achterin de provisiekast onder de vloerbedekking een gang begon die uitkwam in de bosjes achter ons huis. En in parkeergarages zag ik in donkere hoeken vaak de mogelijkheid voor een geheime doorgang. Verborgen tunnels in romans hebben mij letterlijk tot in de krochten van Istanbul en Antwerpen gevoerd en een enkele keer heeft een middenstander of particulier mij in zijn kelder laten zien waar verlorengewaande gangen zich achter die éne muur of nis zouden bevinden. Ook ben ik een keer in de verleiding geweest om actief mee te werken aan een fictieve tunnel, maar daar heeft mij tot nu toe de durf voor ontbroken.

Omdat vrienden en bekenden van mijn interesse weten, werd ik onlangs uitgenodigd voor een bezoek aan een voormalige, koninklijke vluchtgang. Het enige nadeel is dat deze gang echt schijnt te bestaan.

Naakte waarheid

2007-07-22T15:42:00.000+02:00

Een kind leidt bij ouders tot grensverleggend gedrag. Dat heb ik al meerdere malen bij anderen geconstateerd en nu ervaar ik het aan den lijve.

Als ik niet goed oplet, dreigen poepluiers in het algemeen en sproeipoep in het bijzonder, een van mijn favoriete gespreksonderwerpen te worden. Ook kan ik met iets te veel gemak uitweiden over plassen op onbewaakte -luierloze- ogenblikken, luid rollende boeren en eindeloos lang knetterende scheten. Tot mijn verbazing heb ik geconstateerd dat ik bespuugde kleding al niet eens meer vies kan vindenn en voor de toekomst valt dan ook te vrezen. Misschien ga ik er straks wel probleemloos toe over om door zoonlief begraaide en bekwijlde fruithapjes op te eten. Ook kan ik me voorstellen dat ik een op de grond gevallen speen over enige tijd snel even in mijn mond stop om hem schoon te maken, alvorens hem weer aan mijn telg terug te geven. Ik zal het onder ogen moeten zien.

Vanochtend stond ik met de kleine man onder de douche en hij vond het geweldig. Puur geluk voor hem en mij. En in een vlaag van gulheid moest ik dit delen. Ik riep mijn logé die net de trap af kwam, om even in de douche te komen en pas daarna bedacht ik dat ik net zo naakt was als mijn zoon.

Kauwgomballenpraat

2007-07-20T16:13:00.000+02:00

Regelmatig bellen de buurjongetjes aan om voor vijf cent per stuk kauwgomballen van me te kopen uit een kauwgomballenautomaat die ik eens van een vriend kadeau heb gekregen. Inmiddels heb ik het apparaat al een paar keer moeten bijvullen en heb ik al heel wat leuke gesprekjes met de jochies gehad.

Jusuf heeft me zo bijvoorbeeld eens verteld dat hij niet mee wil als zijn ouders later terug gaan naar Turkije, omdat ze daar geen leuke kermis hebben. En Shanton vertrouwde me toe dat hij het spannend vond of hij wel over zou gaan; niet alleen zijn cijfers, maar ook zijn gedrag telde namelijk mee. Hamza vertelt meestal in geuren en kleuren over de domheid van Mustafa en Mustafa op zijn beurt bestrijdt dit dan door met lijzige stem te vertellen dat hij bijvoorbeeld heus wel weet dat één maal één één is. Andersom bellen de jongens ook aan voor kauwgomballen als ze willen weten van wie de vreemde auto op onze parkeerplaats is of wie er bij ons op bezoek zijn. En tegenwoordig gebruiken ze de kauwgomballen ook als excuus als ze 'de baby' even willen zien. Al met al heeft zich dus een heel aardig sociaal patroon rond de automaat gevormd.

Zojuist belde kleine Baris aan. Hij wilde voor vijftig cent kauwgomballen en terwijl hij druk stond te draaien vertelde hij lachend dat zijn broertje dood zal gaan als hij gaat slapen.

Schaamte

2007-07-07T00:28:00.000+02:00

Bij het betreden van de buurtsuper, zie ik dat mijn favoriete cassière dienst heeft. Ze draagt doorgaans nauwe, hoogsluitende kleding en een hoofddoek. Vandaag is dat niet anders.

Door haar kledingkeus, donkere ogen en scherpe gelaatstrekken voel ik me altijd een beetje geïntimideerd. Ze straalt kracht uit en heeft een zedige charme die me doet verlangen naar een kort moment van oogcontact. Vaak kom ik echter niet veel verder dan een vluchtige blik naar haar handen als ze me mijn wisselgeld geeft. Ik hoop daarom ook nu weer dat er zich bij het afrekenen iets zal voordoen waar ik gevat op zal kunnen reageren, zodat ze zal glimlachen en ik dat vanuit mijn ooghoek stiekem net zal kunnen zien. In mijn voordeel is tenminste dat ik vandaag enkel een zak pasta nodig heb en dat ik zal moeten betalen met vijftig euro. Daar is denk ik wel iets leuks van te maken. Ik heb in ieder geval alvast een paar grappig bedoelde opmerkingen bedacht. Voor ik echter aan de beurt ben moeten eerst nog twee jochies van een jaar of elf afrekenen. Eén van hen laat met opzet zijn kleingeld vallen om van onder de kassa naar de cassière te kunnen kijken, maar zij heeft dit door. Mopperend en scheldend stuurt ze de beide knulletjes de zaak uit.

Wanneer ze zich evenlater verzuchtend tegenover mij beklaagt over zoveel onfatsoen, hoor ik mezelf wat betrapt zeggen dat zulke jochies inderdaad een draai om hun oren verdienen.

Stad Gods

2007-05-21T16:45:00.000+02:00

Wanneer je ergens een paar jaar woont, kun je de indruk krijgen dat je je leefomgeving kent; totdat je eens vanuit een ander perspectief naar je woonplaats kijkt.

Bij mijn gang naar winkels, afspraken en andere zaken, probeer ik graag nieuwe routes te vinden langs mij tot dan toe onbekende straatjes en stegen. Daarbij ben ik steeds op zoek naar nieuwe beelden en verhalen. Denk bijvoorbeeld aan het steegje waar ik een weggemoffelde paardenstal aantrof, of het 'vergeten grachtje' waar ik met mijn lief gewandeld heb. Talrijk zijn de plekken in de stad waar ik even heb stilgehouden om mij te verwonderen. Een oud pand, een hofje of binnentuin. En bij dit alles voel ik altijd een beetje heimwee. Wat mij trekt is een verlangen naar geborgenheid en tegelijkertijd een hunkering naar ruimte. Dergelijke plekken in de stad herinneren me denk ik aan mijn eigen verlangen om persoonlijke groei te combineren met opgaan in iets groters. Het vinden van leuke doorkijkjes en curieuze winkeltjes wordt zo eigenlijk iets religieus.

Twee weken geleden bevond ik mij twaalf hoog boven de stad en keek ik uit het raam. Het was op de kraamafdeling en in de avondzon leken alle gebouwen van zilver en goud. Ik kon me niet herinneren dat de stad ooit eerder zo mooi was geweest en fluisterend beloofde ik mijn zoon hem dat alles later te zullen laten zien.

Schrijverscafé II

2007-05-14T01:24:00.000+02:00

Omdat nieuwe indrukken rijping vereisen, pakte ik een boekje voor wat aantekeningen en al bladerend trof ik een volgroeid stukje:

Het is een café in een van de straatjes vlak achter de oude stadsbibliotheek. Op de gevel is een plateau geschilderd met daarop de verschillende schrijvers die hier voorheen hun tijd passeerden. Nu zitten er binnen verstilde zielen de paardentoto in te vullen, terwijl uit de geluidsinstalatie vergeten lovebalads klinken die een jaar of acht geleden nog een succes waren. Aan de wanden hangen aquarellen te koop van een kunstenaar die het kunstje goed door heeft.

En toch, toch voel ik hier iets dat me uitnodigt te gaan schrijven. Misschien is het de warmte, de mooie straatjes in de omgeving of het gemoedelijke gekwebbel van de waardin. Ik zou gewoon graag willen kunnen zeggen dat ik deze plek als stamkroeg had.

Stille tijd

2007-05-05T21:03:00.000+02:00

De buurkinderen waren druk en onvoorzichtig. Tot twee keer toe werd de bal bijna tegen het raam geschoten en er moest dus weer even opgetreden worden. Eenmaal op straat kwam het daar alleen niet van.

Faisa zag me aankomen en riep meteen luidruchtig dat we over een half uur stil moesten zijn. In de verte klonken de klokken van de Grotekerk en ik vertelde haar dat het inmiddels al over tien minuten was. Ze herstelde daarop snel haar fout door het juiste aantal minuten naar de andere kinderen te brullen. Deze leken daar niet van onder de indruk. Hun spel ging verder en toen Farhaan er even later bij kwam staan, vroeg ik hem of hij de klokken had horen luiden voor de dodenherdenking. Hiermee speelde ik handig in op zijn leergierigheid: 'Oh, dus daar is het voor, ik dacht al.. En dan moeten we straks twee minuten stil zijn he? Dat hebben we op school ook gedaan toen met de vliegtuigen in Amerika.' Ahmet die altijd precies wil weten wat er gebeurt kwam er ook bij staan. Nieuwsgierig vroeg hij wat 'doërdenken' eigenlijk was en dus legde ik kort iets uit over de oorlog van zestig jaar geleden en over alle mensen die toen dood zijn gegaan. Dat het verhaal niet helemaal over kwam bleek wel toen Ahmet daarop aan Shanton vertelde dat de klokken 'voor zestig jaar oorlog' waren. Shanton stuiterde wat met de bal en antwoordde zonder op te kijken: 'Weet ik toch'. Inmiddels had mijn lief binnen een rolgordijn opgetrokken zodat we op televisie konden zien hoe de taptoe geblazen werd. In de verte stierven de klokken weg en vlug gaf ik nog wat laatste uitleg. De straatverlichting ging aan en de twee minuten begonnen.

In de stilte keek ik naar de kinderen en bad hen een zegen toe.

Onder controle

2007-05-04T10:25:00.000+02:00

Bij ons om de hoek is zo'n cafeetje dat 's ochtends voor halfacht al open is en met het avondeten sluit. Soms, wanneer ik me avontuurlijk voel drink ik er na het ontbijt een bakje koffie en dan breng ik de krant mee als excuus. Vanochtend zat ik er weer over het werelnieuws gebogen en volgde ik stilletjes de gesprekken van de stamgasten.

'Henk, doe mij nog maar een pilsje. Het kan nu nog.' De bestelling kwam van één van de jonge jongens en hoewel bier hier probleemloos voor tienen wordt gedronken, ging het bij hem wel erg snel. Dit was al zijn derde en hij leek voorlopig ook nog niet van plan om te stoppen. Ondertussen vertelde hij wat hem gisteravond overkomen was: 'Ik zit dus thuis nog even wat op de bank weet je niet, biertje er bij en even lekker een dvdtje kijken, want Ellie lag er natuurlijk al weer vroeg in. Tja, zo gaat dat nou eenmaal. Dus daar heb je verder ook niks aan. Maar goed, ik zit daar dus en dan neem je er toch al snel nog eentje niet? Nou en voor ik het wist was het dus een uur of twee en dat krat raakte al aardig leeg. En toen ineens 'paf' schoot het zó door me heen: Stel dat het nu begint! Dat het nou ineens komt. Dan loop ik hier maar mooi met mijn zatte kop door het huis! Dus toen ben ik echt meteen koffie gaan zetten om weer wat nuchter te worden. Want ja, ik dacht je weet maar nooit natuurlijk. Misschien is het wel een ingeving ofzo. Nou en daar heb ik dus toen nog uren van wakker gelegen.'

De verteller had ondertussen doorgedronken en met zijn vierde glas kwam ook de moraal: 'Maar goed, dat wil ik dus niet meer hè dat begrijp je wel. En in die boekjes staat dat ze vooral 's nachts komen, dus zolang die kleine er nog niet is, drink ik voorlopig alleen nog maar 's ochtends.'

Burengerucht

2007-04-28T00:51:00.000+02:00

Manodj en Faisol waren alle buren al langs geweest toen ze rond tien uur ’s avonds ook bij mij aanbelden. Er was een auto voor de parkeerplaats van Manodj gezet en nu kon hij -zwaar naar alcohol ruikend- zijn wagen niet meer kwijt. Ik had geen idee wie de eigenaar was en Faisol stelde dat ze dan de politie maar moesten bellen.

Een kwartier later werd ik opgeschrikt door luid claxoneren en schreeuwende mannenstemmen. Drie auto’s versperden elkaar de weg en een stuk of acht mannen stonden bij Manodj in de tuin hevig ruzie te maken. Overal waren slaapkamerramen verlicht en stonden voordeuren open. Denkend aan de alcoholdampen snelde ik op de ruzie af. Vluchtig groette ik Ukler en Deria en zwaaide ik even naar Shefani, Faisa en Farhaan. Manodj was door het dolle heen. Ineens begon Charda te gillen dat hij ‘die hamer’ weg moest doen en tegelijkertijd viel het stuk gereedschap op de grond. De sfeer was explosief, dreigementen vlogen over en weer. Een enkeling probeerde tevergeefs druk gesticulerend en heftig pratend tot kalmte manen. Faisol wilde zijn buurman nog de mond snoeren maar het was al te laat. Kreten als ‘kankerkamelen’ en ‘smerige buitenlanders’ waren niet meer te stoppen. Even ontstond er wat verwarring toen een jongen van de tegenpartij beledigd opmerkte dat hij gewoon ‘hier’ geboren was, maar daarna ging de dreigende woordenstrijd gewoon weer verder. Ploteling kwam Abdul tussen de strijdende partijen en daarmee was de ruzie gauw over. Manodj werd met behulp van Faisol naar binnen gewerkt, de andere partij werd beminnelijk en met authoriteit in de eigen taal te woord gestaan en auto’s werden verplaatst. Voor de politie die even later kwam viel niet veel meer te doen.

Buurman Theo had zich de hele tijd afzijdig gehouden en toen ik later nog even wat met hem napraatte begreep ik pas hoe dicht we bij een volledige catastrophe waren geweest. Met het vuur nog in de ogen begon hij te vertellen: ‘..Maar ik had de zaak goed in de gaten hoor, want ik had voor de zekerheid al een broodmes klaargelegd. Dus als de boel écht uit de hand was gelopen, dan had ik onmiddelijk kunnen ingrijpen.’